Шӯриши соли 1916 ва аҳамияти он — Донишхона

Шӯриши соли 1916 ва аҳамияти он

Таъсири харобиовари ҷанги соли 1914 ба иқтисодиёти Россия

Дар соли 1914 Ҷанги якуми империалистии ҷаҳонӣ сар зад. Азобу кулфати ҷанг, талафоти бисёри одамон, белаёқатии ҳайъати фармондиҳии ҳукумати подшоҳӣ ва хиёнаткориҳои бевоситаи ҳукуматдорони намоёнтарини он, ки бо дарбор бевосита алоқа доштанд, шикастхӯрӣ дар фронт ва харобшавии ақибгоҳ – ҳамаи ин кинаю адоват ва хашму ғазаби коргарон, деҳқонон, солдатҳо ва интеллигентсияро нисбат ба ҳукумати подшоҳӣ ба вуҷуд оварда, ҳаракати револютсионии оммаҳои халқро чӣ дар марказ ва чӣ дар гӯшаву канори мамлакат зӯр ва тезу тунд гардонд. Аҳволи вазнини оммаи халқ дар Осиёи Миёна бо як қатор сабабҳо вазнинтар мешуд.

Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба иқтисодиёти Россия, аз он ҷумла, ба иқтисодиёти Осиёи Миёна ва ноҳияҳои тоҷикнишини он таъсири харобиовар расонд. Кашонда овардани молҳои саноатӣ бағоят кам шуда, аз Осиёи Миёна баровардани ашёи хом ва озуқаворӣ баръакс ниҳоятдараҷа меафзояд. Дар натиҷа вазъияти хоҷагии халқи кишвар ва аҳволи табақаҳои меҳнатии аҳолӣ беш аз пеш вазнин мешаванд. Ба сабаби бисёр паст фуромадани нархи пахта хоҷагии пахтакорон хароб гардида, солҳои 1915–1916 дар Осиёи Миёна бӯҳрони ба худ хоси хоҷагӣ сар зад, ки ин боиси норозигиҳои калони пахтакорон шуда буд. Ба ғайр аз ин андозҳо хеле афзуда аспҳоро барои эҳтиёҷоти ҷанг меғундоштанд ва ғайра. Нархи молҳои сермасриф фақат дар зарфи як сол (1915– 1916) 2–3 баробар гаронтар гардид. Дараҷаи зиндагии аҳолӣ хеле поин фуромад.

Дар арафаи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар кишвари Туркистон фаъолияти ташкилотҳои сотсиал-демократӣ боз сар шуд. На фақат дар Тошканд, балки дар бисёр дигар шаҳрҳо кружоку гурӯҳҳои сотсиал-демократӣ амал мекарданд. Дар Хуҷанд гурӯҳи болшевикон кор мебурданд, ки ба он Е.И.Иванитский сардорӣ мекард. Маҳз дар ҳамин ҷо дар паҳлӯи бародарони руси ҳамсинфи худ Ҷӯра Зокиров, Абдулқодир Раҳимбоев, Раҳимбердӣ Эгамбердиев ва дигарон зидди душманони худ мубориза бурданд, обутоб ёфтанд ва таҷрибаи муборизаи револютсиониро дарёфт карданд. Инчунин кружоки сотсиал-демократии роҳиоҳанчиёни Хуҷанд ва кружоки сотсиал-демократии Драгомирово буданд, ки дар байни роҳиоҳанчиён ва ангиштканони Сулуктаву Драгомирово тарғибот мебурданд. Болшевикон хосияти империалистии ҷангро фаҳмонда медоданд, ба муборизаи зидди истисморгарон даъват мекарданд. Соли 1914 коргарони Сулукта корро партофтанд. Дар уезди Хуҷанд деҳқонон паси ҳам шӯру ошӯб мебардоштанд.

25 июни соли 1916 дар айни долузарби ҳосилғундорӣ укази подшоҳӣ баромад, ки номаш ҳам гӯё қасдан муғлақ буд: «Дар бораи сафарбарии мардҳои аҳолии маҳаллии табааи империя ба кори сохтмони иншооти мудофиа дар маҳалли армияи амалкунанда ва ҳамчунин барои анҷоми ҳама гуна корҳои барои мудофиаи давлат зарур».  Мувофиқи яке аз моддаҳои ин указ «аз ҷумлаи мардҳои аҳолии маҳаллии табааи империя тамоми мардҳои аз 19 то 44-солаи вилоятҳои Сирдарё, Фарғона, Самарқанд…» ва дигар вилоятҳои кишвари Туркистон бояд сафарбар мешуданд.

Ҳар як вилоят бояд хеле мардикор медод. Тамоми вазни ин кулфат ба дӯши камбағалон афтид, зеро савдогарони калону бойҳо, ҳар гуна маъмурони маҳаллӣ, элликбошиҳо, мирзоҳо, қориҳо, муллоҳо ва дигар унсурони истисморгар ҳарисию пулпарастии маъмурони идораҳои подшоҳӣ ва маҳаллиро ба кор бурда, имкони «ивази каси сафарбаршударо» истифода бурда, бо зӯри пул худро халос мекарданд, яъне ба ҷои худ ё наздикони худ камбағалбачаеро киро карда мефиристоданд. Ҳеҷ ҷои аҷобат надорад, ки як ҳуҷҷати бениҳоят аҷибу такдор диққати тамоми муаррихонро ҷалб кардааст–ин ҳуҷҷат мактуби сардори Шӯъбаи ҳимояти ноҳиявии Туркистон М.Н. Волков мебошад, ки 10 июли соли 1916 навиштааст ва дар он чунин гуфта мешавад: «…мувофиқи хабарҳое, ки ба шӯъба мерасанд, аҳолии маҳаллӣ бениҳоят ба ғазаб омадааст ва сабабаш овозаҳое мебошад, ки одамони пулдори босавод метавонистаанд худашон ба мардикорӣ нараванд, рафта хандақковӣ накунанду ба ҷои ин маблағи муайян диҳад. Дар бозору чойхонаҳову дигар ҷойҳо гап-гап шудааст, ки агар бойҳо ба мардикорӣ гирифта нашаванд, камбағалон ҳатман шӯриш мекунанд ва худашон ин гуна бойҳоро кушта мепартоянд».

Чӣ тавре мебинем, халқ моҳияти синфии муносибати ҳукумати подшоҳиро дар масъалаи мардикоргирӣ нағз фаҳмидааст. Худи ҳамин ҳам як омили муҳиме гардид, ки оммаи халқро ба неҳзати тавонои зиддиҳукуматӣ сафарбар намуд.

Саршавӣ ва ҷараёни шӯриш

Ошӯбҳои аввалин дар шаҳри Хуҷанд сар шуданд. Аз рӯи тақсимот мувофиқи вилоят ва уездҳои кишвари Туркистон уезди Хуҷанд бояд 9 ҳазор мардикор медод. Ба мардикоргирӣ 4(17) июли соли 1916 бояд шурӯъ мекарданд. Опричники подшоҳӣ, губернатори ҳарбии Самарқанд Н.С.Ликошин (мисли ҳамвазифаҳои худаш дар вилоятҳои дигар) рӯйрост таҳдид мекард, ки дар сурати саркашӣ кардан мардикорон ба воситаи қувваҳои мусаллаҳ сафарбар карда хоҳанд шуд. Хашму ғазаби омма уезди Хуҷандро фаро мегирад.

Дар бораи воқеаҳои минбаъдаи шаҳр рапорти сардори гарнизони маҳаллӣ полковник И.Б.Рубах маълумоти муфассал медиҳад. Ин полковник аз ошӯби мардум сари калобаи худро гум карда ва ҳатто тартиби ба киҳо рапорт доданро ҳам аз ёд бароварда, рапортро рост ба номи подшоҳ фиристодааст: «Ба Шумо аълоҳазрат императори аъзам бо тақсиру камияти тамом арз мекунам, ки 4 июл, рӯзона, дар шаҳри Хуҷанд, мардуми шаҳр издиҳом карда, ба идораи пристави политсия омаданд ва талаб карданд, ки рӯйхати мардикороне, ки мувофиқи фармоишоти Шумо аълоҳазрати императори аъзам аз санаи 25 июни ҳамин сол бояд ба корҳои ақибгоҳи армия фиристода мешуданд, бекор кунем. Ҳукуматдорони политсия хеле илтимосу зорию тавалло карданд, ки мардум хона ба хона раванд, вале касе ба гапи онҳо гӯш накарда ва ҳама баробар ғавғову мағал бардоштанд. Вақте политсайҳо мардумро тела дода, дур карданӣ шуданд, аҳолии маҳаллӣ муқобилат карданд ва политсайҳоро дошта заданд.

Аз посбонгоҳе, ки дар наздикӣ воқеъ буд, панҷ нафар аскари қатории дастаи қаравулони Хуҷанд, ки барои рафъи бетартибиҳо омода меистоданд, ба сари ғавғо давида омаданд, вале издиҳом онҳоро ҳам филҳол печонида гирифт ва дар ин мобайн яке аз шаҳриён милтиқи аскарро кашида гирифтанӣ шуд, дигарон бошад, аскаронро сангборон карданд.

Дар ҳамин лаҳза аз байни издиҳом касе тир кушода буд, ки ин аскарони қаторӣ ва шарикони онҳо, ки дар болои девори қалъа меистоданд, ба тарафи издиҳом 16 маротиба тир кушоданд, дар натиҷа ду кас кушта ва як кас маҷрӯҳ шуд – ҳар се аҳолии маҳаллӣ мебошанд. Издиҳом фавран пароканда шуд».

Воқеаҳои Хуҷанд ба шӯру ошӯбҳои оммавии саросари кишвари Туркистон як навъ сарахбор шуданд. Шӯриш шаҳри асосии кишвар Тошканд ва пас аз он тамоми дигар вилоятҳоро фаро гирифт. Мо тамоми ҷузъиёти шӯришро муфассал баён намекунем, зеро дар бораи он тадқиқотҳои махсус чоп шудаанд.  Мо фақат дида мебароем, ки ин шӯриш дар ноҳияҳои тоҷикнишин чӣ гуна зоҳир шуд ва ба зуҳуроти он чӣ гуна баҳо додаанд.

Мо дар боло аз рӯи рапорти «бо тақсиру камтарини» полковник Рубах дидем, ки шӯриш аз нуқтаи назари ҳарбиёну политсайҳо чӣ гуна гузаштааст. Албатта, ин рапорт бисёр тафсилоти воқеаҳои 4 июли соли 1916-уми Хуҷандро баён намекунад. Ҳол он ки бояд махсус таъкид кард, ки дар шӯриш нафақат аҳолии шаҳр иштирок доштанд. Мардуми деҳаҳои атроф ҳама аз ҷон сер шуда, ба ғазаб омада буданд ва садҳо нафар деҳқонон ҳамон рӯз ба Хуҷанд омаданд. Вақте пристави политсия Устимович фармуд, ки бегоҳии 3 июл дар саҳни масҷиди Шайх Муслиҳиддин бо «калоншавандаҳои» мардум мулоқот мекунад, ба он ҷо понздаҳ-бист «калоншаванда» не, балки якчанд ҳазор одам ҷамъ шуд.

Ҳозирон қатъиян талаб карданд, ки тайёрӣ ё худ сафарбарии мардикорон бекор шавад, ё мавқуф гузошта шавад. Устимович маҷбур шуд, ки маҷлисро қатъ кунад, аниқтараш, думро хода карда гурезад. Рӯзи дигар дар шаҳр як навъ намоише шуд. Марду зан, пиру кампир, хурду калон, баччаву качча ҳама ба сӯйи гузари Охун рафтанд, ки дар он ҷо идораи оқсаққол воқеъ буд. Оқсаққол Мирзо Муинов ва пристав Устимович ин қадар одамро дида, зуд ваъда доданд, ки дигар рӯйхат тартиб дода намешавад. Баъди ин мардуми оташину пурғазаб, ки шумораашон ба 6–7 ҳазор расида буд, ба тарафи «шаҳри нав» равон шуданд.

Пешопеши ин намоиш Ҷӯра Зокиров, Додобой Машарифов барин одамон мерафтанд, ки баъдҳо дар роҳи ғалабаи ҳокимияти халқ дар Тоҷикистон муборизони машҳур шудаанд. Қозӣ Бузрукхӯҷа ва Комилҷон Олимҷонов ном бойҳои шаҳр пеши роҳи издиҳомро гирифта аз роҳ гардонданӣ ва пароканда карданӣ шуданд, вале мардум онҳоро ҳам гурезонданду идораи приставро печонида гирифтанд ва талаб карданд, ки рӯйхати мардикорон фавран нобуд карда шавад. Политсайҳо аз ғазаби мардум тарсида, андаруни бино пинҳон шуданд.

Ана дар ҳамин лаҳза аскарон пайдо шуданд, дастаи посбонони Хуҷанд пеш баромаданд ва якҷоя бо политсайҳо тир кушоданд. Аз тирҳои онҳо пирамарди ҳаштодсола шайх Оқил Неъматшайхов, ҷавони бистусесола Муҳаммадхон Миробидов ҳалок шуда, Мирзоҷон Мирфозилов маҷрӯҳ гардид. Аммо аскар кам буд. Ҳанӯз 7 июл Ликошин ба иҷрокунандаи вазифаи сардори штаби Округи ҳарбии Туркистон Н.Н.Сиверс муроҷиат карда, бо исрор илтиҷо карда буд, ки ба вилоят тезтар солдату казакҳоро фиристад. Ғайр аз ин Ликошин навишта буд, ки сардори уезди Хуҷанд ҳам талаб карда истодааст, ки ба шаҳрҳои Хуҷанд ва Ӯротеппа фавран яктогӣ пулемёт ва ягон панҷоҳнафарӣ казакҳоро фиристодан даркор.

Аммо аскарфиристонӣ ҳеҷ натиҷа надод ва ин кори ҳукуматдорони подшоҳӣ барабас рафт. Ба ин худи Ликошин ҳам боварӣ ҳосил кард. Барои тафтиши вазъият вай 12 июл ба сафари вилоят баромад. Вай баъдтар (17 декабри соли 1916) ба генерал-губернатори Туркистон навишта буд, ки дар вокзали Хуҷанд «ба вай издиҳоми бузурге маътал будаанд, ки аз деҳаҳои Қистакӯзу Исфисор омадаанд, ман бозистодам, ки бо онҳо гап занам. Гуфтам, ки ҳар каси дар ҷояш рост истодагӣ шинад, худам рост истода ба ҳозирон аҳамияти фармоишоти аълоҳазрат императорро дар бораи мардикоргирӣ ва тартиби мардикоргириро фаҳмонда додам. Ҳама гап назада, гӯш мекарданд, вале рӯи ҳама тираву қавоқҳо овезон буду аз сукути онҳо касро воҳима зер мекард».

Дар омади гап, губернатор сонитар мегӯяд, ки «на ҳама дар сукут буданд». Исфисорие баромада гуфт, ки Кауфман дар вақташ ваъда дода будааст, ки дар муддати 50-сол ягон касро аз ин ҷо ба аскарӣ намегиранд. Пас аз ин Ликошин боз гапашро давом дода менависад:

«Ман ба он исфисорию ба издиҳом гуфтам, ки ин гап афсона асту маъно надорад ва зоҳиран гӯё ки гапҳои ман маъқул шуданд, вале оқибати кор тамоман дигар баромад – муллое, ки бо вай гап мезадам, якбора ба издиҳом рӯ оварду гуфт: «Гапро кашол додан чӣ лозим, ҳой халоиқ, шумо гуфта будед, ки мардикор намедиҳед, рост аст?». Тамоми издиҳом ба якборагӣ басо босалобату бадвоҳима ғурунгос зад, ки: «Рост, намедиҳем. Рост, намедиҳем»– ман бошам фақат ҳаминро гуфта тавонистам, ки фармоиши аълоҳазратро дар бораи мардикорӣ ҳар коре шавад, иҷро кардан даркор».

Он чӣ аён аст чӣ ҳоҷат ба баён аст – магар аз ин зӯртар манзараро дидан мумкин аст? Кай пештар мардум дида буд, ки худи губернатори ҳарбии вилоят дар пеши деҳқонону косибони деҳот гап занад?! Хайр, агар гап зада бошад ҳам, кай як одами олимансаби генерал-губернаторӣ аз даҳони ом ин қадар гапҳои рӯйросту пухтаву бурро шунида буд?!

Минбаъд ҳам қистакӯзиҳову исфисориҳо бо камбағалони Хуҷанд алоқаи мустаҳкам доштанд ва дар зарурат фавран ба мадади онҳо меомаданд. Масалан, вақте 21 июли 1916 ҳукуматдорони Хуҷанд чор касро ба ҳабс гирифтанд, ки онҳо гӯё мардумро ба шӯриш даъват мекардаанд, тамоми қистакӯзиҳо ба мадади хуҷандиҳо шитофтанд. Хурду калон, ҳар касе ки гашта метавонист, ба роҳ баромаданд. Калонони шаҳр бо як азоб пеши роҳи ин издиҳоми панҷҳазорнафараро гирифтанд ва намонданд, ки ба Хуҷанд дароянд.

Дар Ӯротеппаву деҳаҳои атрофи он ҳам шӯру ошӯбҳо мешуданд. Ликошин ба генерал-губернатори Туркистон А.Н.Куропаткин 7 декабри соли 1916 мактубе фиристод, ки дар он навишта буд: «… 1 август ба шаҳр аз вулуси Ғончӣ ду гурӯҳ деҳқонон омаданд – як гурӯҳ 200 нафар, гурӯҳи дигар 250 нафар, онҳо ба тартиб додани руйхат монеъ шуданӣ буданд. Бо ёрдами посбонони савора ва политсайҳо ғончигиҳо пароканда карда шуданд».

Сарфи назар ба ҳамаи ин, сардори уезди Хуҷанд полковник Рубах хавф дошт, ки мардуми ин ҷойҳо боз шӯриш мекунанд. Бинобар ин вай аз губернатори ҳарбии Самарқанд илтимос кард, ки ба вулуси Ғончӣ «отряди ҷазодиҳандаи Шаҳристон фиристода шавад… ва он бояд ҳуқуқ дошта бошад, ки дар зарурат таъзир ҳам кунад». Пас аз ин Рубах менависад: «…азбаски бетаъхир тезутунд амал кардан даркор, бинобар ин даҳҳо ва садҳо касро ҳабс карда, ба замми ин тамоми расмиятҳоро (қарори ҳабс, пурсишу тергав, маълумот ба идораҳои болоӣ) риоя кардан мумкин нест»   ва аз гапҳояш маълум, ки шӯриш ҳақиқатан вусъат ёфта будааст.

Маъмурияти подшоҳӣ армияи худро ба манбаъҳои шӯриш бо азоб тақсим мекард, зеро отрядҳои ҷазодиҳанда намерасиданд. 9 август дар Қистақӯз мардум боз шӯриш бардоштанд. Худи ҳамон Ликошин ба Тошканд чунин хабар дода буд: «Издиҳоми бузурги мардум – хурду калон, марду зан ба ҳавлии идораи сардори вулус зада даромаданд ва сардори вулус, элликбошӣ (?) ва пос¬бонро дошта заданд».

«Солдату казак фиристед!», «Солдату казак фиристед!»–аз тамоми вулусу уезду вилоятҳои кишвари Туркистон ба маркази он фақат ҳамин гуна телеграммаҳо меомаданд. Зеро шӯриш дар Хуҷанд сар шуда, саросари кишварро фаро гирифт ва то тирамоҳи соли 1916 дар манбаҳои асосии худ ва дар баъзе ҷойҳо аз ин ҳам дертар давом кард. Фақат пас аз он ки ба Осиёи Миёна қисмҳои нави армия омаданд, шӯриш пахш карда шуд. Қувваи асосии шӯриш деҳқонон ва косибон буданд. Дар ноҳияҳои зироаткорӣ муқобилати шӯришгарон ба дараҷае сахт шуд, ки генерал-губернатори Туркистон он муқобилатро фақат бо зӯри армия ва артиллерия рафъ карда тавонист.

Мувофиқи маълумоти архив дар аморати Бухоро ҳам шӯру ошӯбҳо аз ибтидои соли 1916 сар шуданд ва алалхусус, дар Китоб, Шаҳрисабз, Яккабоғ ва Чироқчӣ вусъат ёфтанд. Махсусан деҳқононе ба шӯр омаданд, ки амир барои сохтмони роҳи оҳани Бухоро-Тирмиз зӯран сафарбар карда буд. Тақрибан моҳҳои март-апрели соли 1946 Агентии сиёсии Россия дар яке аз хабарҳои худ навишта буд: «Норозигии коргарон торафт зиёд шуда истодааст. Истисмору худсарӣ ҳад надорад. Барои ду ҳафта кор сартҳо ҳамагӣ як сӯм маош мегиранд ва хӯрду хӯрокашон аз худашон (дар мавзеи Калиф – Тирмиз). Овоза паҳн кардаанд, ки роҳ давлатӣ аст ва дар он бепул кор кардан даркор». Аҳолии бекиҳои кӯҳистон, масалан, аҳолии Балҷувон сар бардоштанд.

Шӯриши соли 1916 неҳзати стихиявӣ буд ва на дар ҳама маҳалҳо хусусияти халқӣ дошт. Шӯришгарон на вазифаи шӯришро дуруст дарк мекарданду на роҳҳои ғалабаро медонистанд. Бисёр шӯришҳо ҷудо-ҷудои беробита буданд. Нақшаи ягонаи амалиёт, роҳбарияти ягона набуд.

Гарчанде мувофиқи маълумоти идораи политсия дар баъзе маҳалҳо баъзе сотсиал-демократҳо, ки дар баъзе шаҳрҳои Осиёи Миёна зиндагӣ мекарданд, дар ин ё он шӯриш ба ин ё он андоза дахл доштаанд, вале мо гуфта наметавонем, ки дар ин шӯришҳо роҳбарии пролетарӣ вуҷуд дошт, ин гуна роҳбарӣ набуд. Пролетариати маҳаллии миллӣ ҳоло камшумор ва ташаккул наёфта буд, барои роҳбарӣ қодир набуд. Пролетариати рус бошад, гарчанде ба онҳо партияи болшевикон роҳбарӣ мекард, дар ибтидои шӯриш бо меҳнаткашони маҳаллӣ, ки асосан аз деҳқонон иборат буданд, робитаи мустаҳкам надошт. Натиҷаи муҳимтарини шӯриши соли 1916 дар ҳамин, ки шӯриш дар он ҷойҳое, ки хусусияти ҳақиқатан халқию озодкунанда дошт, пояҳои ҳокимияти подшоҳӣ ва истисморгарони маҳаллиро суст кард.

Дар айни ҳол, бояд ҳатман қайд кунем, ки дар баъзе шаҳру ноҳияҳои Осиёи Миёна ҷосусони империалистони Германия ва султони Туркия хеле ҷидду ҷаҳд карданд, ки шӯришҳои халқии зиддиподшоҳиро ба шӯриши зидди умуман русҳо табдил диҳанд. Дар навбати худ муллоҳои мутаассиб, алалхусус, пайравони ашаддии тасаввуф кӯшиданд, ки шӯриш ба худ шакли «ғазовот»-ро гирад, ки дар ин сурат тамоми русҳо бояд қир карда мешуданд.

Шоҳидон нақл мекунанд, ки дар яке аз маҳаллаҳои Хуҷанд як гурӯҳ одамон, ки ё ҷосуси империалистони Германия ё султони Туркия будаанд, байроқи халифаи Туркияро бардошта баромадаанд. Маълумоте ҳаст, ки султони Туркия Афғонистонро таҳрик мекардааст, ки ба корҳои аморати Бухоро ва кишвари Туркистон дахолат кунад.

Ба ҷосусони Туркия муяссар шуд, ки бо фиребу найрангу ришваю пора сардорони баъзе қабилаҳои туркманро аз роҳ бароранд ва дар ин хел маҳалҳо шӯру ошӯби мардум ба фоидаи султони Туркия ҷараён ёфт. Дар ноҳияҳои сарҳадди Афғонистон ва Эрон ҳодисаҳое рӯй доданд, ки шӯришгарон ба роҳиоҳанчиёни бегуноҳу муздури рус дарафтоданд, қасабаҳои русҳоро оташ заданд, посбонгоҳҳо, воситаҳои алоқа ва ғайраро хароб карданд. Бойҳо ва муллоҳои туркман мехостанд, ки ба туфайли ин шӯриш қабилаҳои туркманро ба Эрон ё Афғонистон ва баъдтар ба Туркия ҳамроҳ кунанд. Ин гуна ниятҳои душманона дар дигар маҳалҳои Осиёи Миёна ҳам ҷой доштанд.

Хулласи калом, ҳангоми баҳо додан ба хусусияти шӯриши соли 1916 шароити конкрети ҳар як маҳалли Осиёи Миёнаро ба ҳисоб гирифтан даркор. Аниқу равшан ҷудо кардан даркор, ки кадом шӯриш стихиявӣ буд, кадом шӯриш хусусияти халқию озодкунӣ дошт, кадом шӯришро феодалҳои иртиҷоӣ, муллоён ва дигар унсурҳои зиддихалқӣ ташкил кардаанд, ё ба манфиати худ истифода бурдаанд.

Баъди бераҳмона пахш кардани шӯриши соли 1916 ҳукумати подшоҳӣ мардумро бемалол ба мардикорӣ, аниқтараш, барои кор дар ақибгоҳи армия сафарбар кардан гирифт. Ин сафарбарӣ бо худсарию бедодиҳои бешумор мегузашт. Ба мардикорӣ фақат фарзандони бенавоёну камбағалонро мегирифтанд, бойҳо бошанд, расман ҳукуқ доштанд, ки ба ҷои фарзандони худ дигар касро киро карда фиристонанд. Фарзандони бойҳо, амалдорон, муллоҳо пораву ришва ҳам дода, аз мардикорӣ худро халос мекарданд. Деҳқонони бечора барои ришваю пора пул надоштанд, бинобар ин баъзан чунин мешуд, ки аз як оила якбора ду-се кас ба мардикорӣ мерафт – яке аз рӯйи «қонун», дигаре ба ҷои қарз ва севумӣ худро мефурӯхт, ки зану кӯдаку пиру кампирони дар хона монда қути лоямуте дошта бошанд.

Касони ба мардикорӣ сафарбаршуда дар сохтмони иншооти мудофиа кор мекарданд, дар корхонаҳои саноатӣ ҳар гуна корҳои сиёҳро иҷро мекарданд, баъзан онҳоро дар заминҳои помешикҳо ҳам кор мефармуданд. На идораҳои ҳарбӣ ва на соҳибони заводу фабрикаҳо, ки бояд мардикорони осиёмиёнагиро қабул мекарданд, ба ин кор мутлақо тайёрӣ надида будаанд. Ҳазорон ҳазор мардикорон дар бараку заминканҳои хунуки бепечка зиндагӣ мекарданд, аз хунукию гуруснагию касалиҳо садҳо нафари онҳо мурда мерафтанд.

Ваҳшиёна пахш карда шудани шӯриши соли 1916, худсарию бедодию беинсофиҳои бешумори тартиби мардикоргирӣ, зиндагии мудҳишу вазнину тоқатгудози мардикорон дар ғарибӣ – ҳамаи инҳо нафрату адовати меҳнаткашони Осиёи Миёнаро нисбат ба ҳукумати подшоҳӣ, ҳукуматдорони маҳаллӣ ва тамоми золимон хеле сахттар кард. Дар айни ҳол, шӯриши соли 1916 аз рӯи унсурҳои буржуазии миллӣ ниқобро канда партофт.

Тарғиботчиёни пантуркия натавонистанд, ки халқҳои Туркистонро ба роҳи каҷи «иттиҳоди ҷамеи муслимин» равона кунанд, дар роҳи «иттиҳоди миллию динӣ» аз муборизаи синфӣ дур созанд.

Ҳамаи ин дар Осиёи Миёна дар вақти шӯриши соли 1916 басо аён зоҳир гардид ва дар ин кор худи ҷадидҳо ҳам кӯмак карданд. Маълум, ки онҳо неҳзатҳои халқиро ба манфиати худ истифода бурданӣ мешуданд ва дар аҳён-аҳён ҷойҳо (масалан, дар Ҷиззах) ба онҳо муяссар шуд, ки эҳтироси револютсионии оммаро ба маҷрои таассуби динӣ андозанд. Аммо аксари аҳолӣ – камбағалони маҳаллӣ душманони аслии худро нағз шинохта гирифтанд. Қайд кардан лозим, ки аз худи аввали шӯриш то пахш карда шудани он тамоми калонони «обрӯманд», бойҳои маҳаллӣ бо амалдорони хурду калони подшоҳӣ фаъолона ҳамкорӣ мекарданд. Ба маъмурияти подшоҳӣ миллатчиёни буржуазӣ–ҷадидҳо ҳам ҳарҷониба кӯмак мекарданд. Аҳвол ҳам дар Хуҷанду Ӯротеппа, ҳам дар Самарқанду Марғелон, ҳам Дар Пишпеку Верний, дар ҳама шаҳрҳо, ниҳоят дар худи Тошканд ҳам ҳамин буд.

Ин хоинон ба манфиатҳои миллии халқи худ хиёнат  карда, идораҳои махсус таъсис медоданд, ки ба ҳукумати подшоҳӣ дар масъалаи мардикоргирӣ мадад расонанд. Масалан, дар маркази генерал-губернаторӣ «Комитети шаҳрии Тошканд барои ба кор даъват кардани аҳолии маҳаллӣ»  ном муассисае таъсис ёфт, ки ба он Мунавварқории дар боло номбурдаи мо, Хоҷаев ном як савдогари серпули корчаллон ва дигар намояндагони давлатманди бойҳову ҷадидҳо сарварӣ мекарданд. Дар вилояти Сирдарё намояндагони буржуазияи маҳаллӣ ба губернатори ҳарбии вилоят махсус ариза дода иҷозат пурсиданд, ки «дар байни аҳолӣ ташвиқоту тарғибот баранду онҳо ба маъракаи ғундоштани чизу чораву молу ашё барои эҳтиёҷи ҷанг муқобилат накунанд».

Ин иқдом ва дигар кирдорҳои ба ин монанд равшан далолат мекунанд, ки ҷадидҳо ҳам мисли тамоми буржуазияи миллии Туркистон аз оммавӣ будан ва равияи муайяни синфӣ доштани шӯриши соли 1916 ба ҳарос афтода, дар ғами мавқеи худ шуда, бо душманони ашадии тамоми халқҳои мамлакат – ҳукуматдорони подшоҳӣ забон як карданд.

Шӯриши соли 1916 ва аҳамияти он: 204 комментария

  • в
    Permalink

    Do you mind if I quote a few of your articles as long as I provide credit and sources back to your site?
    My blog site is in the very same niche as yours and my users would definitely benefit
    from some of the information you present here. Please let me
    know if this okay with you. Appreciate it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow! In the end I got a website from where I be capable of really
    take helpful facts regarding my study and knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Do you have a spam problem on this site; I also am a blogger, and
    I was curious about your situation; we have developed some nice
    practices and we are looking to exchange solutions with
    other folks, be sure to shoot me an e-mail if interested.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there I am so delighted I found your blog, I really found you by error, while I was browsing on Bing for something else, Anyways
    I am here now and would just like to say thanks for a
    incredible post and a all round entertaining blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at
    the minute but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back
    to read more, Please do keep up the awesome work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic
    to be really something that I think I would never understand.
    It seems too complex and extremely broad for me.

    I’m looking forward for your next post, I will try
    to get the hang of it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m not that much of a internet reader to be honest but your blogs really nice, keep it up!
    I’ll go ahead and bookmark your site to come back in the future.

    Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really enjoying the design and layout of your blog.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit
    more often. Did you hire out a developer to create your theme?
    Fantastic work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Sweet blog! I found it while searching on Yahoo News.
    Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo
    News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever considered writing an e-book or guest authoring on other sites?
    I have a blog centered on the same ideas you
    discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my subscribers would value your work.
    If you are even remotely interested, feel free to send me an e mail.

    Ответ
  • в
    Permalink

    This design is incredible! You most certainly know how to keep a reader amused.

    Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job.

    I really loved what you had to say, and more than that, how you
    presented it. Too cool!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’ve been surfing online more than 2 hours today, yet I never found
    any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me.
    In my opinion, if all web owners and bloggers made good content as you did, the internet will be much more
    useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the valuable info you provide in your articles.
    I’ll bookmark your weblog and check again here frequently.
    I’m quite sure I will learn a lot of new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    After looking into a few of the blog posts on your blog, I truly like your way of writing a blog.
    I added it to my bookmark website list and will be checking back in the near future.
    Take a look at my website as well and tell me what you think.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know the way I stopped up right here, but I assumed this
    publish used to be great. I do not recognise who you might be however definitely you are going to a famous blogger in the event
    you aren’t already. Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An impressive share! I’ve just forwarded this onto a colleague who had been conducting a little homework
    on this. And he actually bought me dinner due to the fact that
    I discovered it for him… lol. So let me reword this….
    Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending the time to discuss this subject here
    on your web page.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its such as you read my thoughts! You appear to know so much
    about this, like you wrote the book in it or something.
    I think that you just could do with a few % to drive the message home
    a bit, but instead of that, that is fantastic blog.

    A fantastic read. I’ll definitely be back.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever considered publishing an ebook or guest authoring on other sites?
    I have a blog based upon on the same subjects you discuss and would love to
    have you share some stories/information. I know my audience would value your work.

    If you’re even remotely interested, feel free to shoot me an e mail.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied
    on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just
    posting videos to your weblog when you could be giving us something
    informative to read?

    Ответ
  • в
    Permalink

    You can certainly see your expertise within the article you write.
    The sector hopes for even more passionate writers like you who are not
    afraid to say how they believe. At all times
    follow your heart.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I loved as much as you will receive carried out right here.

    The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command
    get got an shakiness over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly a lot
    often inside case you shield this hike.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent post. I was checking continuously this blog and
    I am impressed! Very helpful info specially the last part 🙂 I care for such information much.
    I was seeking this particular information for a very long time.
    Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this web site by way of my cousin. I’m now not certain whether
    this publish is written by way of him as nobody else understand such distinct approximately my difficulty.
    You are amazing! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very good info. Lucky me I recently found your website by chance (stumbleupon).
    I have book marked it for later!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An interesting discussion is definitely worth comment.
    There’s no doubt that that you should write more about
    this subject, it may not be a taboo matter but typically folks
    don’t discuss such issues. To the next! Kind regards!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Right now it seems like Movable Type is the preferred blogging platform available right now.
    (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, I discovered your site by means of Google while looking for a related subject,
    your web site came up, it seems to be good.
    I’ve bookmarked it in my google bookmarks.
    Hi there, simply turned into alert to your blog through Google, and located that it’s really informative.
    I’m going to be careful for brussels. I will appreciate if you happen to continue this in future.
    Many other folks can be benefited from your writing. Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s Taking place i’m new to this, I stumbled upon this I
    have discovered It positively useful and it has
    helped me out loads. I’m hoping to give a contribution & help other customers like its aided me.

    Good job.

    Ответ
  • в
    Permalink

    you are in reality a just right webmaster. The web site loading pace is incredible.
    It seems that you are doing any distinctive trick.

    In addition, The contents are masterwork. you have done
    a excellent task on this subject!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I loved as much as you will receive carried out right here.
    The sketch is attractive, your authored material stylish.
    nonetheless, you command get got an nervousness over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come further formerly again as exactly
    the same nearly a lot often inside case you shield
    this hike.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m not that much of a online reader to be honest but your sites really nice, keep it up!
    I’ll go ahead and bookmark your website to come back in the future.

    Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Whoa! This blog looks just like my old one! It’s on a
    entirely different topic but it has pretty much the same page layout and design. Great choice of colors!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good post but I was wanting to know if you could write a litte
    more on this topic? I’d be very grateful if you could elaborate a little bit more.
    Kudos!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems
    as though you relied on the video to make your point. You definitely
    know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos
    to your weblog when you could be giving us something enlightening to read?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hurrah, that’s what I was looking for, what a information! present here at this blog, thanks admin of this website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent post. I was checking constantly this weblog and
    I am inspired! Extremely helpful information particularly the final section 🙂 I
    care for such info much. I was seeking this certain information for a
    very lengthy time. Thanks and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really enjoying the theme/design of your web site.
    Do you ever run into any web browser compatibility problems?
    A few of my blog visitors have complained about my site not working correctly in Explorer but looks great
    in Chrome. Do you have any solutions to help fix this issue?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent goods from you, man. I have understand your stuff
    previous to and you are just too great. I actually like what you’ve acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it.

    You make it entertaining and you still take care of to keep it sensible.

    I can not wait to read much more from you.
    This is actually a wonderful website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m impressed, I have to admit. Rarely do I encounter a blog that’s both equally educative
    and engaging, and let me tell you, you’ve hit the nail on the head.
    The issue is an issue that too few people are speaking intelligently about.
    Now i’m very happy I came across this in my hunt for something relating to this.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there everyone, it’s my first visit at this web page, and post is in fact fruitful designed for me, keep up
    posting such posts.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent post. I used to be checking continuously this weblog
    and I am inspired! Very useful information specifically the closing section 🙂
    I take care of such info much. I was seeking this particular information for a long time.

    Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or
    did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to
    construct my own blog and would like to find out where u got this from.
    thank you

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there! This is my 1st comment here so I just wanted to
    give a quick shout out and tell you I truly enjoy reading through
    your articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that go over the same topics?
    Thanks a ton!

    Ответ
  • в
    Permalink

    fantastic post, very informative. I wonder why the other experts of this sector don’t notice this. You must continue your writing. I’m sure, you’ve a great readers’ base already!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I get pleasure from, result in I discovered just what
    I used to be having a look for. You’ve ended my four day long hunt!
    God Bless you man. Have a nice day. Bye

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for another informative web site. Where else could I get that type of info written in such a perfect way? I’ve a project that I am just now working on, and I’ve been on the look out for such information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I love what you guys tend to be up too. Such clever work and reporting!

    Keep up the amazing works guys I’ve added you guys to our blogroll.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good day! I could have sworn I’ve been to this website before but after
    browsing through some of the post I realized it’s new to me.
    Nonetheless, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back
    frequently!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for the good writeup. It in reality used to be a entertainment account it.
    Glance complex to more added agreeable from you!
    By the way, how can we keep in touch?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice blog right here! Additionally your web site a lot up fast!
    What host are you the use of? Can I get your affiliate link on your host?
    I desire my web site loaded up as fast as yours lol

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up everybody, here every one is sharing such experience, so
    it’s good to read this weblog, and I used to go to see
    this web site everyday.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi everyone, it’s my first pay a quick visit at this site, and paragraph
    is in fact fruitful for me, keep up posting such articles or reviews.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey I am so thrilled I found your web site, I really found you by error,
    while I was browsing on Google for something else, Anyways I am here now and would just like to say kudos for a marvelous post and
    a all round interesting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read it
    all at the moment but I have book-marked it and also added in your RSS
    feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please do
    keep up the excellent work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Undeniably believe that which you stated. Your favorite reason seemed to be on the net the easiest thing to be aware of.
    I say to you, I certainly get annoyed while people consider worries that they plainly do not know about.
    You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole
    thing without having side effect , people can take
    a signal. Will probably be back to get more. Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    My partner and I stumbled over here from a different page and thought I might
    check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to checking out your web page repeatedly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this post completely about the comparison of latest and earlier technologies, it’s awesome
    article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello my family member! I want to say that this article is amazing,
    great written and come with almost all significant
    infos. I would like to peer more posts like this .

    Ответ
  • в
    Permalink

    Asking questions are actually good thing if you are not understanding something entirely, except this post offers nice understanding even.

    Ответ
  • в
    Permalink

    «Great beat ! I would like to apprentice while you amend your web site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear concept»

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m not sure why but this blog is loading extremely slow for me.
    Is anyone else having this issue or is it a issue on my end?

    I’ll check back later and see if the problem still exists.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Actually when someone doesn’t understand then its up to other
    visitors that they will help, so here it occurs.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great work! That is the type of information that should be shared
    across the internet. Disgrace on Google for not positioning this publish upper!
    Come on over and visit my website . Thanks =)

    Ответ
  • в
    Permalink

    My partner and I stumbled over here from a different page and thought I should check things out.
    I like what I see so now i’m following you.
    Look forward to looking at your web page again.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very soon this site will be famous amid all blogging visitors, due to it’s nice content

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! This blog post could not be written much better!
    Going through this post reminds me of my previous roommate!

    He always kept talking about this. I will send this
    article to him. Pretty sure he will have a
    great read. I appreciate you for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this blog by my cousin. I am not sure whether this post
    is written by him as nobody else know such detailed about my problem.
    You are incredible! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    hi!,I really like your writing so so much! share we keep up a correspondence extra about your article on AOL?

    I need a specialist in this space to resolve my problem.
    May be that is you! Taking a look forward to look you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, I do believe this is a great web site.
    I stumbledupon it 😉 I’m going to come back yet again since
    i have saved as a favorite it. Money and freedom is the best way to
    change, may you be rich and continue to guide other people.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Magnificent beat ! I would like to apprentice at
    the same time as you amend your web site, how can i subscribe for a
    weblog web site? The account aided me a acceptable deal.
    I were tiny bit familiar of this your broadcast provided shiny transparent concept

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the valuable information you provide in your articles.
    I’ll bookmark your weblog and check again here regularly.

    I’m quite sure I’ll learn many new stuff right here! Good luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    When I initially commented I seem to have clicked on the -Notify
    me when new comments are added- checkbox and now each time a comment is added I get 4 emails with the exact same comment.

    There has to be a means you are able to remove me from that service?
    Kudos!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great article! We are linking to this particularly great article on our site.
    Keep up the great writing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am regular reader, how are you everybody? This paragraph
    posted at this web site is really pleasant.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello There. I discovered your weblog using msn. That is a very smartly written article.

    I will make sure to bookmark it and come back to learn extra of your
    useful information. Thanks for the post. I’ll certainly comeback.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’ve been surfing online more than 2 hours today, yet I never found any interesting article like yours.
    It is pretty worth enough for me. In my view,
    if all webmasters and bloggers made good content as you did, the net will be much more useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s enormous that you are getting ideas from this piece of writing as well as from our discussion made here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow, this post is good, my sister is analyzing these things, so
    I am going to convey her.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Someone necessarily help to make seriously posts I might state.
    This is the first time I frequented your web page and to this point?

    I amazed with the analysis you made to make this particular put up
    amazing. Great job!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this post fully regarding the difference of hottest and earlier technologies,
    it’s awesome article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Tremendous things here. I’m very glad to look
    your article. Thanks so much and I’m taking a look forward to contact you.
    Will you please drop me a e-mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I have read several excellent stuff here. Certainly value
    bookmarking for revisiting. I wonder how so much attempt
    you place to create the sort of excellent informative website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello to every one, the contents existing at this site are actually remarkable for
    people knowledge, well, keep up the nice work fellows.

    Ответ
  • в
    Permalink

    This site was… how do you say it? Relevant!!

    Finally I’ve found something that helped me. Many thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I really like your blog.. very nice colors & theme.

    Did you create this website yourself or did you hire
    someone to do it for you? Plz respond as I’m looking to construct my own blog
    and would like to find out where u got this from. thank you

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you want to take much from this article then you have to apply such methods to your won web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its such as you read my mind! You seem to grasp so much approximately this, like you wrote the e-book in it or something.
    I believe that you could do with some percent to force the message home a
    bit, but instead of that, that is excellent blog.
    An excellent read. I will definitely be back.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! I know this is somewhat off topic but I
    was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble finding one?
    Thanks a lot!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you a bunch for sharing this with all of us you really know what you are speaking approximately!

    Bookmarked. Please also seek advice from
    my site =). We may have a link change contract between us

    Ответ
  • в
    Permalink

    Fascinating blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
    A design like yours with a few simple adjustements would really make my blog stand out.
    Please let me know where you got your design. Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey! Do you know if they make any plugins to protect against hackers?
    I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on.
    Any tips?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, i think that i saw you visited my weblog so i came to “return the favor”.I’m trying to find things to improve my
    website!I suppose its ok to use a few of your ideas!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the helpful info you provide in your articles. I’ll
    bookmark your blog and check again here frequently.

    I am quite certain I will learn many new stuff right here!

    Good luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Spot on with this write-up, I absolutely
    believe that this amazing site needs a great deal more attention. I’ll probably be back again to read through
    more, thanks for the information!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for my
    comment form? I’m using the same blog platform as yours
    and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Very useful advice in this particular article!
    It is the little changes that make the most important changes.
    Thanks a lot for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow, fantastic weblog format! How long have you been blogging for?
    you made blogging look easy. The full glance of your web site is magnificent, as
    smartly as the content material!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there colleagues, how is the whole thing, and what you want to say concerning this article, in my view its in fact awesome in favor
    of me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up mates, good paragraph and fastidious urging commented at this
    place, I am truly enjoying by these.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was curious if you ever considered changing the page layout of your blog?

    Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you
    could a little more in the way of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having one or two images.
    Maybe you could space it out better?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello There. I discovered your weblog the usage of
    msn. That is an extremely well written article. I will make sure to
    bookmark it and return to read extra of your helpful information. Thanks for the post.
    I will certainly comeback.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Oh my goodness! Amazing article dude! Many thanks, However I am encountering problems with your RSS.
    I don’t know the reason why I am unable to join it.
    Is there anybody else getting similar RSS problems? Anybody who knows the solution can you kindly respond?

    Thanx!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Incredible! This blog looks just like my old one! It’s
    on a entirely different topic but it has pretty much the same layout and design. Superb choice of colors!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you
    are just extremely excellent. I actually like what you have acquired here,
    really like what you are saying and the way in which you say it.
    You make it entertaining and you still care for to keep it wise.
    I can’t wait to read far more from you. This is actually a great site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks a lot for sharing this with all folks you really recognize
    what you’re speaking approximately! Bookmarked. Kindly also talk over with my site =).
    We may have a link trade agreement between us

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was pretty pleased to discover this website.
    I want to to thank you for your time for this wonderful read!!
    I definitely savored every bit of it and I have you book marked to
    see new things on your website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s hard to find experienced people in this particular
    topic, however, you sound like you know what you’re talking about!

    Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you desire to improve your knowledge only keep visiting this web site and be
    updated with the latest news update posted here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for the auspicious writeup. It in truth was once a enjoyment account it.
    Look advanced to far brought agreeable from you!
    By the way, how can we be in contact?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent blog here! Also your site loads up very fast!

    What host are you using? Can I get your affiliate link to your host?
    I wish my website loaded up as quickly as yours lol

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog.
    I too am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole
    thing. Do you have any points for first-time blog writers?
    I’d really appreciate it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you
    knew where I could locate a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m
    having difficulty finding one? Thanks a lot!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello, I think your site might be having browser compatibility issues.
    When I look at your website in Ie, it looks fine but when opening
    in Internet Explorer, it has some overlapping. I
    just wanted to give you a quick heads up! Other then that,
    excellent blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    What i do not understood is in reality how you are now not actually a lot more neatly-liked than you might be right now.

    You’re very intelligent. You know thus significantly with regards to this subject, made me personally imagine it
    from numerous numerous angles. Its like women and men are not involved unless
    it’s one thing to do with Woman gaga! Your own stuffs outstanding.
    All the time take care of it up!

    Ответ
  • в
    Permalink

    My partner and I stumbled over here coming from a different
    web address and thought I should check things out. I like what I see so i
    am just following you. Look forward to going over your web page again.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great web site. Plenty of helpful info here. I’m sending it to
    some buddies ans additionally sharing in delicious. And obviously, thanks to your sweat!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there! Do you know if they make any plugins to protect against hackers?
    I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard
    on. Any suggestions?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! Do you know if they make any plugins to protect
    against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve
    worked hard on. Any recommendations?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was good.
    I don’t know who you are but certainly you’re going to a famous blogger if
    you aren’t already 😉 Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, I enjoy reading all of your article post.

    I wanted to write a little comment to support you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its like you learn my thoughts! You appear to understand so much about this,
    like you wrote the guide in it or something. I believe that you could do with some %
    to power the message home a little bit, but other than that, that
    is fantastic blog. An excellent read. I’ll definitely be back.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I loved as much as you will receive carried out right here.
    The sketch is attractive, your authored subject matter stylish.
    nonetheless, you command get got an shakiness over that you
    wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again since exactly
    the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello to every , for the reason that I am in fact keen of reading this weblog’s
    post to be updated on a regular basis. It consists of pleasant data.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s awesome to go to see this site and reading the views of
    all colleagues concerning this paragraph, while I am also eager of getting familiarity.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I don’t even know how I finished up right here, but I
    believed this submit was once good. I don’t recognise who you’re however definitely you’re
    going to a famous blogger in case you aren’t already. Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News.
    Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there friends, pleasant article and nice arguments commented here, I am truly enjoying by these.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I must thank you for the efforts you have put in penning this
    website. I’m hoping to check out the same high-grade content
    from you in the future as well. In fact, your creative writing abilities has
    motivated me to get my own, personal blog now 😉

    Ответ
  • в
    Permalink

    Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However I am experiencing difficulties with your RSS.
    I don’t understand why I cannot subscribe to it.

    Is there anybody getting the same RSS issues? Anyone that knows the answer can you kindly respond?
    Thanks!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I just could not depart your site before suggesting that I extremely enjoyed
    the usual info a person supply on your visitors?

    Is gonna be back frequently to check out new posts

    Ответ
  • в
    Permalink

    Fantastic site you have here but I was curious if you knew of any discussion boards that cover the same topics
    talked about in this article? I’d really love to
    be a part of online community where I can get comments from other experienced individuals that share
    the same interest. If you have any suggestions, please let me
    know. Kudos!

    Ответ
  • в
    Permalink

    You really make it seem so easy with your presentation but I find
    this matter to be actually something that I think I would never understand.
    It seems too complicated and extremely broad for me.
    I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An impressive share! I’ve just forwarded this onto a coworker who had been conducting a little research on this.
    And he actually ordered me dinner because I discovered it for him…
    lol. So allow me to reword this…. Thank YOU for the meal!!
    But yeah, thanks for spending the time to talk about this
    matter here on your web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m impressed, I have to admit. Seldom do I come across a blog
    that’s both educative and amusing, and without a doubt,
    you’ve hit the nail on the head. The problem is something too few folks are speaking intelligently
    about. Now i’m very happy I came across this in my
    hunt for something concerning this.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not know whether it’s just me or if everyone else experiencing
    issues with your website. It appears as if some of the written text in your content are running off
    the screen. Can somebody else please comment and let me know if
    this is happening to them as well? This could be a problem with my web browser because I’ve had this happen before.
    Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, of course this article is in fact fastidious and I have learned lot of things from it about blogging.
    thanks.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My spouse and I stumbled over here different website and thought I should check things out.
    I like what I see so now i am following you.
    Look forward to looking at your web page yet again.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like it when folks come together and share ideas. Great blog,
    continue the good work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this article fully regarding the difference
    of hottest and earlier technologies, it’s remarkable article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    There’s definately a lot to find out about this subject.
    I love all of the points you made.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Ahaa, its good discussion about this article here at this webpage, I have read
    all that, so now me also commenting at this place.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Every weekend i used to pay a visit this web page,
    for the reason that i want enjoyment, since this this
    website conations actually fastidious funny stuff too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there are using WordPress for your blog platform?

    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and
    create my own. Do you need any html coding knowledge to make your
    own blog? Any help would be really appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I’ve been reading your website for a long time now
    and finally got the bravery to go ahead and
    give you a shout out from Houston Tx! Just wanted to mention keep up the excellent work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m now not certain where you’re getting your information,
    but good topic. I needs to spend a while studying much more
    or working out more. Thank you for great information I used
    to be looking for this information for my mission.

    Ответ
  • в
    Permalink

    May I simply just say what a relief to discover somebody who actually knows what they’re talking about on the web.
    You actually realize how to bring a problem to light and make it important.
    More people should check this out and understand this side of your story.
    It’s surprising you aren’t more popular given that you surely possess the gift.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very nice post. I just stumbled upon your blog and wished to mention that I’ve truly loved surfing around your blog posts.
    In any case I’ll be subscribing for your feed and I am hoping you write once more soon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Very helpful advice within this article!
    It’s the little changes that will make the greatest changes.

    Thanks for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s hard to find educated people in this particular subject, but you sound like you
    know what you’re talking about! Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your blog.
    Is this a paid theme or did you modify it yourself?
    Anyway keep up the nice quality writing, it is rare to see a nice blog like this
    one these days.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was
    wondering what all is needed to get set up? I’m assuming having a blog like yours
    would cost a pretty penny? I’m not very web smart so I’m not 100% certain. Any recommendations or
    advice would be greatly appreciated. Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    My coder is trying to persuade me to move to .net from PHP.

    I have always disliked the idea because of the expenses.

    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on several
    websites for about a year and am worried about switching to another
    platform. I have heard great things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress content
    into it? Any kind of help would be really appreciated!

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *