Таърихи сиёсии давлати Шайбониён — Донишхона

Таърихи сиёсии давлати Шайбониён

Низоъҳои байнихудии феодалон дар асри ХVII

Хони Шайбониён — Абдуллохони II соли 1598 вафот кард ва ба ҷои ӯ писараш — Абдулмӯъмин ба тахт нишаст. Лекин азбаски ӯ монанди падараш дар мамлакатдорӣ таҷрибаи кофӣ надошт, гурӯҳҳои хусуматпарвари аъён ва ашрофи феодалиро натавонист на ба тарафи худ кашад ва на дасти онҳоро кӯтоҳ намояд. Дере нагузашта, худи ҳамон сол, вай аз тарафи нӯкари зархариди як гурӯҳ феодалони зидди ҳукумати марказӣ кушта шуд. Охирин намояндаи сулолаи Шайбониён — Пирмуҳаммадхони II фақат ба як қисмати ночизи давлат соҳиб буд. Ӯ ҳам ба зудӣ дар ҷангу низоъҳои байнихудӣ ҳалок гардид.

Сафавиён, сулолаи давлати хонии Хева ва қазоқҳо аз задухӯрдҳои миёни Шайбониён фавран истифода намуданд. Подшоҳи сафавӣ — шоҳ Аббоси I қисмати зиёди Хуросон ва ҳатто Ҳиротро забт кард. Балхро аввал бародарзодаи Абдуллохони II — Абдуламин ишғол намуда, як муддат аз номи худ сикка баровард. Вале ба зудӣ ин шаҳр аз тарафи дастнишондаи шоҳ Аббоси Сафавӣ — Муҳаммад Иброҳим тасарруф карда шуд ва, ҳамин тариқа, ин маҳалли аслии Шайбониён замоне дар доираи таъсири давлати Сафавиён қарор гирифт. Қазоқҳо чанд шаҳр, аз ҷумла калонтарин мулки Шайбониён — Тошкандро ба даст дароварданд. Аз ин ҷо хони қазоқҳо — Таваккалхон ба қисматҳои марказии Мовароуннаҳр ҳаракат карда, ҳатто Самарқандро ҳам ишғол намуд. Фақат шикасти назди Бухоро, сахт маҷрӯҳ шудан ва оқибат ҳалок гардидани Таваккалхон футуҳоти қазоқҳоро боздошт . Хоразм, ки Абдуллохони  II  бо сад машаққат ба зери итоати худ дароварда буд, дубора истиқлолият ёфт. Кӣ будани аввалин подшоҳи сулолаи нави Ҷониён он қадар маълум нест. Аъён ва ашрофи феодалӣ маснади хониро ба Ҷонимуҳаммадсултон (Ҷонибексултон) пешниҳод намуданд. Ӯ хоҳари Абдуллохони Шайбониро ба занӣ гирифта буд. Худаш аз авлоди ҳамон Чингизиёне буд, ки пас аз пароканда шудани давлати Олтинӯрда дар Аштархон ҳукумати хонӣ ташкил дода буданд.  Вақте ки Аштархон ба Россия ҳамроҳ карда шуд, Ҷонибек гурехта ба назди Шайбониён омад. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ, Ҷонибексултон пешниҳоди аъёну ашрофро рад карда, ба маснади салтанат писари калони худ — Динмуҳаммадро тавсия намуд. Аммо Динмуҳаммад, ки он вақт дар Абевард ҳукмронӣ мекард, ҳанӯз фурсати ба Бухоро омаданро наёфта, ба ҳуҷуми лашкари Эрон дучор гардид ва дар ҷанг кушта шуд. Бинобар ин ба ҷои ӯ бародараш — Боқимуҳаммад (1599–1605) ба тахт нишаст. Ба ҳамин сабаб дар асарҳои илмӣ ҳамин Боқимуҳаммадхон, яқинан, аввалин подшоҳи сулолаи Ҷониён дониста шудааст.  Лекин мадракҳои сиккашиносӣ ҳақиқати ҳолро қадре дигар нишон медиҳанд, зеро ба дасти мутахассисони ин соҳа хеле бисёр сиккаҳои дар Бухоро, Самарқанд ва Тошканд зарбшудаи Ҷонибексултон расидаанд.  Аз ин чунин бармеояд, ки амалан ё исман подшоҳи аввал худи Ҷонимуҳаммад (Ҷонибек) будааст.

Ягона муваффақияти дар ҳаёти сиёсии мамлакат ба даст овардаи Ҷониёни аввал ин буд, ки онҳо ҳокимияти худро дар Балх низ дубора барқарор намуданд. Дигар ҳамаи кӯшишҳои онон дар бобати барҳам додани низоъҳои дохилӣ ва муборизаи зидди бодиянишинҳо натиҷаи муҳимме набахшид.

Дар соли 1605 Боқимуҳаммадхон вафот карда, ба ҷои ӯ бародараш — Валимуҳаммад (1605–1611) ҳукмрон гардид. Чун ӯ ба маишат дода шуда буд, аз ӯҳдаи идораи мамлакат баромада натавонист. Аъёну ашроф ба зудӣ аз вай рӯ гардониданд ва рӯзе ҳангоми дар дашти Қаршӣ машғули шикор буданаш тахти хониро ба писари Динмуҳаммадхон — Имомқулихон (1611–1642) муносиб диданд. Вақте ки Валимуҳаммадхон аз воқеа хабардор гардид, аз Мовароуннаҳр фирор карда, ба назди подшоҳи сафавӣ паноҳ бурд. Шоҳ Аббос ӯро хуш пазироӣ намуда, бо қувваи зиёде дубора ба Мовароуннаҳр равона намуд. Аммо дар муҳориба лашкари Эрон шикаст хӯрда, худи Валимуҳаммадхон асир афтод ва бо фатвои уламо кушта шуд.

Ба Имомқулихон муяссар гардид, ки ҳудуди давлати худро васеътар намояд: ӯ бар зидди қазоқҳо лашкар кашида, Тошкандро бо зӯр тасарруф намуд.  Ӯ бо бодиянишинони дигар – қарақалпоқҳо ва қалмоқҳо, ки торафт ба сарҳадди давлати Ҷониён наздик мешуданд, низ бомуваффақият мубориза бурд. Имомқулихон ҳамчунин тавонист, ки муваққатан бошад ҳам ҷангу низоъҳои байнихудии феодалонро боздорад. Муаррихони он замон аҳди ҳукм-ронии Имомқулихонро ҳамчун давраи гӯё пур аз рафоҳият ва осоиши мамлакат тавсиф кардаанд. Агарчи ин тавсифот муболиғаомез намояд ҳам, дар он асоси ҳақиқат вуҷуд дорад. Агар ҳукуматдории тӯлонии ӯ бо давраҳои пешина ва баъдина муқоиса шавад ба ин метавон боварӣ ҳосил кард. Сарчашмаҳо далолат мекунанд, ки дар замони Имомқулихон ҳатто баъзе корҳои обёрӣ анҷом дода шудааст.

Аз ҳамон рӯзе, ки Имомқулихон аз мамлакатдорӣ даст кашида, бародари ӯ — Надирмуҳаммадхон (1642–1645) ба тахт нишаст, вазъият тағйир ёфт. Надирмуҳаммадхон аъён ва ашрофи феодалии қабилавиро ба худ ҷалб карда натавонист. Рӯз аз рӯз муносибати байни ӯ ва намояндагони бонуфузи табақаи ҳоким бадтар гардид. Ба ин сабаб ҳукмронии Надирмуҳаммадхон дер давом накард. Аъён ва ашрофи феодалӣ, ки аз сиёсати пешгирифтаи ӯ норозӣ буданд, ба муқобили вай суиқасд карда, ба тахти салтанат писараш — Абдулазизхонро (1645–1680) нишонданд. Надирмуҳаммад маҷбур шуд, ки бо мансаби ҳокими Балх қаноат кунад. Аммо дар ин ҷо ҳам мавқеи худро устувор карда натавонист. Дигар писарони Надирмуҳаммад, ки гоҳ тарафи падар ва гоҳ тарафи бародарро мегирифтанд, худашон низ ба талоши ҳокимият ва мулк ҳамроҳ шуданд. Дар натиҷаи ҷангҳои пайдарпай Балх, ки аз ободтарин вилоятҳои мамлакат ба шумор мерафт, ба харобӣ рӯ овард. Надирмуҳаммадхон чун дид, ки бо қувваи худ коре карда наметавонад, барои кӯмак ба ҳукмрони сулолаи Темуриёни Ҳинд — Шоҳиҷаҳон  муроҷиат  намуд.  Шоҳиҷаҳон,  ки  мисли  гузаштагонаш ҳамеша фикри ба даст даровардани сарзамини пурсарвати ҳамсояро дар cap мепарварид, ин фурсатро барои расидан ба қасду нияти деринаи худ ғанимат дониста, хоҳиши Надирмуҳаммадро дарҳол қабул кард ва бо сардории писаронаш — Аврангзеб ва Муродбахш аскари зиёдеро ба Балх фиристод. Надирмуҳаммад аз ҳақиқати масъала хабардор шуда, фавран фирор намуд. Истилогарон Балхро ишғол намуда, муддати ду сол тамоми сарвати ин вилоятро тороҷ карданд. Аҳолии маҳаллӣ аз ҷабру ситам ва қатлу ғорат ба танг омада, рӯ ба гурез ниҳоданд. Саросари Балх ва атрофи онро қаҳтӣ ва гуруснагӣ фаро гирифт. Ниҳоят Абдулазизхон бо тайёрии зиёд ба муқобили лашкари Ҳинд бархоста, дар натиҷаи муҳорибаҳои шадид ғалаба ба даст овард. Вале ҳоли мардум аз ин ҳама тороҷгарӣ ва ҷангу ҷидолҳои пурдавом ба ниҳояти табоҳӣ расида буд.

Дере нагузашта Балх боз ба дасти Надирмуҳаммад даромад, аммо ин дар вилояти харобгардида ягон оромӣ ва осоиш ба вуҷуд наёвард. Абдулазиз аввал бародараш Субҳонқулихонро ҳукмрони Балх таъйин карда, ба муқобили падараш фиристод, ки ӯ шаҳрро ба зудӣ ишғол намуд. Сипас қӯшуни навро бар зидди Субҳонқулихон равона сохт, то ки Балхро ба тасарруфи худ дароварад. Вале ин ба ӯ муяссар нагардид. Субҳонқулихон муқобилати сахт нишон дода, Балхро дар дасти худ нигаҳ дошт. Фақат ҳар он чӣ, ки дар атрофу акнофи он боқӣ монда буд, ҳама ба ғорат рафт ва хоку туроб гардид.

Ҳокимони Хева аз ҳамаи ин ҷангу ҷидолҳои дохилии сулолаи Ҷониён ба манфиати худ истифода намуданд, онҳо чандин дафъа ба ноҳияҳои марказии Мовароуннаҳр ҳуҷум оварда, ҳамаро ғорат карданд. Ҳатто то Бухоро расида, боре як қисмати шаҳрро гирифтанд. Фақат мардонагӣ ва далерии аҳолӣ имкон дод, ки шаҳр аз душман тоза карда шавад.

Субҳонқулихон чунин вазъиятро фурсати мусоид дарёфта, ҳокимиятро ба даст даровард. Дар аҳди салтанати Субҳонқулихон (1680-1702) вазъияти душвори мавҷуда на фақат аз байн нарафт, балки дар бисёр соҳаҳо бадтар гардид. Тохтутози хевагиҳо ҳамоно давом мекард. Онҳо ҳатто Самарқандро забт карданд ва аъёну ашрофи шаҳр хони Хеваро ба расмият шинохтанд, ки ба ивази ин Субҳонқулихон бо ғаромати зиёде аҳолии Самарқандро хонахароб намуд. Ниҳоят, Субҳонқулихон фаҳмид, ки то дар Хева қоиммақоми худро нанишонад, тохтутози хевагиҳо тамом нахоҳад шуд. Бинобар ин бо ҳар роҳ аъёну ашрофи маҳаллиро ба тарафи худ кашида, оқибат муваффақ гардид, ки Хева ҳукмронии ӯро эътироф намояд. Ин дар тамоми давраи ҳукмронии Субҳонқулихон ягона муваффақияти ба назар намоёни сиёсатмадории ӯ мaҳcyб меёбад. Вай дар дигар ҳамаи корҳои боқимондаи мамлакатдорӣ ба чизе комёб шуда натавонист.

Низоъҳои байнихудии феодалӣ кайҳо аз доираи хонадони салтанатӣ берун баромада буданд. Ҳоло сарони тоифаҳои ӯзбек беш аз пеш қувват мегирифтанд. Худи Субҳонқулихон ҳам дар бисёр мавридҳо нуфузи баъзеи онҳоро баланд мебардошт. Чунончи, вақте ки писараш Сиддиқмуҳаммад худро дар Балх мустақил эълон карда, ба ин ваҷҳ бо амри падараш ба қатл расид, ӯ ҳукумати Балхро, ки дер боз мулки ворисони салтанат ҳисоб мешуд, ба яке яз мирони қабилаи юз супорид.

Дар замони Субҳонқулихон мавқеъ ва эътибори Маҳмудбии атолиқ  аз қабилаи қатаған фавқулодда баланд гардид. Субҳонқулихон дар муборизаи зидди хевагиҳо борҳо ба кӯмаки вай рӯ оварда ва фурӯ нишондани исёни амирони Балхро низ ба ҳамин атолиқ супорида, сипас ӯро ҳокими Балх ва Бадахшон таъйин  карда буд.

Он вақтҳо Бадахшон амалан мулки мустақил буд ва дар он ҷо асосгузори сулолаи амирони бадахшӣ — Ёрбек ҳукмронӣ мекард. Аз соли 1650 cap карда муносибати байни Бадахшон ва Бухоро бад шудан гирифт. Хонҳои Бухоро хусусан, пас аз ишғол намудани водии Қундуз ба тохтутози худ ба сарзамини Бадахшон вусъат доданд. Бадахшониҳо Ёрбекро мири худ бардошта, бо сардории ӯ ба истилокорон муқовимати сахт нишон медоданд. Сабаби асосии ба Бадахшон лашкар кашидани Маҳмудбии атолиқ бухориёнро ба маҳсули кони лаъли он ҷо  роҳ надодани Ёрбек буд.

Ин лашкаркашии Маҳмудбии атолиқ, ки барои комилан мутеъ кардани тамоми хоки Бадахшон равона гардида буд, он қадар муваффақиятнок набаромад. Аскарони ӯ маркази Бадахшон — шаҳри Файзобод (Ҷузгун)-ро чанд гоҳ муҳосира намуда, вале фатҳ карда натавонистанд. Ниҳоят Маҳмудбӣ маҷбур шуд, ки дар асоси шартҳои зерин бо Ёрбек муоҳида баста, ақиб нишинад: Ёрбек мебоист маҳсули дусолаи кони лаъли Бадахшонро ба хон супорида, фармонбардории ҳукумати хони Бухороро қабул менамуд. Лекин дар ҳақиқат ӯ як ҳокими мутлақи он ҷо буд ва тамоман мустақилона кор мебурд.

Ҳокими Балх — Маҳмудбии атолиқ истиқлолияти номаҳдуде ба даст оварда, ҳатто Субҳонқулихонро ҳам қариб писанд намекардагӣ шуд. Субҳонқулихон аз қувваи фавқулодда пайдо кардани Маҳмудбӣ дар хавф афтода, бо тадбире ӯро аз Балх ронд ва набераи худ — Муҳаммадмуқимсултонро ҳокими Балх таъйин намуд.

Субҳонқулихон муқобилати феодалони маҳаллиро бартараф карда натавонист. Ҷангҳои муттасиле, ки ӯ мебурд, боиси холӣ шудани хазинаи давлат ва қувват  гирифтани зулму истисмори оммаи меҳнаткаш мегардиданд. Барои ҷангҳои дохилии зидди феодалони саркаш сармояи зиёде лозим буд ва аз ин рӯ Субҳонқулихон пешакӣ аз аҳолӣ ситонидани андози ҳафтсоларо талаб кард. Дар вазъияти онвақтаи мамлакат ҷорӣ шудани ин усули андоз барои аҳолӣ ниҳоятдараҷа вазнин буд. Ришвахӯрӣ ва суиистифодаҳое, ки амалдорони ҳукумати хонӣ дар вақти ҷамъоварии андоз мекарданд, халқи меҳнатиро боз ҳам бештар афтода мекард.

Афзудани парокандагии феодалӣ.

Сиёсати дохилии Убайдуллохон

Дар давраи ҳукмронии кӯтоҳмуддати Убайдуллохон (1702–1711) муборизаи байни ҳукумати марказӣ ва феодалон хеле шиддат ёфт. Убайдуллохон охирин кас аз хонадони салтанатии Ҷониён буд, ки дар роҳи маҳдуд намудани худсариҳои феодалон ва пурқувват кардани ҳокимияти марказӣ саъю кӯшиши зиёде ба харҷ дод. Аммо шахсияти Убайдуллохон ва сиёсати дохилии ӯ ноҳаққона солҳои дароз аз доираи диққати муҳаққиқон берун монда буд. Дар бораи ӯ ҳатто чунин тавсифоте аз қабили зайл ба асарҳои тадқиқотӣ роҳ ёфта, маъмул гардида буданд, ки бо онҳо розӣ шудан душвор аст: Убайдуллохон «барои ҳокимияти мутлақа саъй менамуд, вале азбаски як марди мутакаббир ва худписанде буда бо мардум дуруст муомила карда наметавонист, дар амал бозичаи дасти амирон гардид» . Ин қабил таассурот аз он сар задааст, ки манбаъҳои хаттии он замон комилан ба тасвири муфассали низоъҳои байни худии хонадонҳои салтанатӣ бахшида шуда, дар онҳо роҷеъ ба дигар ҳодисаҳои даврон фақат сатрҳои ҷудогона ва далелу ишораҳои ғайримустақим дучор меоянд.

Мадракҳое, ки сиёсати дохилии Убайдуллохонро бештар баён менамоянд, дар «Убайдуллонома»-и Мирмуҳаммадамини Бухорӣ мавҷуданд.  Муқоисаи ин мадракҳо бо бозёфтҳои сиккашиносӣ нишон дод, ки ҷидду ҷаҳди Убайдуллохон дар роҳи марказонидани давлат аз маромноктарин амалиёт дар тамоми даври салтанати сулолаи Ҷониён ба шумор меравад, ин тамоюл ба фаҳмиши хеле возеҳу равшани хусусиятҳои тартиби нирӯҳои табақотӣ асос ёфта, на ҳамеша пайгирона бошад ҳам, бо азм ва қатъияти тамом зуҳур мекард. Агар вай муваффақият пайдо накарда бошад, пас сабаби асосӣ ин аст, ки дар он вақт барои марказонидани давлат ҳанӯз шароит ва заминаи мувофиқ фароҳам наомада буд.

Ба Убайдуллохон аз Субҳонқулихон вазъияти сахте ба мерос монд. Амирон – сардорони тоифаҳои ӯзбек худро тамоман соҳибихтиёр ҳис мекарданд. Маъмулан, онҳо ҳокими ҳамон шаҳру ноҳияе буданд, ки таъмини маишати тоифаашонро дар зимма дошт. Онҳо дар қаламрави худ замин харида, ба заминдори калон табдил меёфтанд ва ҳамчун хоҷагони соҳибихтиёр амал менамуданд. Аксари амирон ба ҳамқабилаҳои худ такя карда, ҳокимияти марказиро тамоман ба эътибор намегирифтанд. Онҳо байни худ хусумат мепарвариданд, гурӯҳҳо ташкил медоданд, баъзан ошкоро ҳокимияти хони Бухороро эътироф намекарданд. Убайдуллохонро на сармоя буд ва на қӯшуни кофӣ, ки ба сари худ зидди ҷудоихоҳии ин феодалон мубориза барад. Ба ин сабаб ӯ маҷбур буд, ки дар мубориза ба муқобили як амир аз пуштибонии амири дигар истифода намояд. Аммо, воқеан, дар чунин мавридҳо ба вай на ҳамеша амалӣ намудани ниятҳои худ муяссар мегардид. Аксар вақт амире, ки ба ӯ такя мекард, бо ҳар баҳона аз ҷангидан сар мекашид ва ба ҳамин сабаб чанд дафъа қувваи ҳарбии Убайдуллохон ба шикаст дучор шуда буд. Гоҳо чунин ҳодиса ҳам рӯй медод, ки дар вақти юриш қисме аз амирон бо қӯшуни худ пас мегаштанд ва ё ҳатто ба тарафи душман мегузаштанд. Вазъияти Убайдуллохон бисёр мураккаб буд ва ҳар гоҳ ба вай лозим меомад, ки барои ҳалли мушкилот тадбирҳои гуногун андешад. Ӯ кӯшиш мекард, ки байни амирон мухолифат пайдо шавад ва онҳо бо ҳам ҷангида, якдигарро заиф гардонанд. Ва ӯ дар ин кор аз худ маҳорати баланде нишон медод. Вале ин ягона ва асоситарин равияи ҳаракати ӯ набуд. Мадракҳои ҷудогонаи ба ҳам овардашуда нишон медиҳанд, ки Убайдуллохон як системаи томи тадбиротеро пешбинӣ карда будааст, ки аз як тараф, ба мустаҳкам сохтани пояҳои иқтисодии давлати ӯ ва, аз тарафи дигар, ба роҳи аз ҷиҳати иқтисодӣ ва сиёсӣ заиф гардонидани амирон нигаронида шудаанд.

Синфи феодалон яксон набуд. Дар ин вақт ду гурӯҳи асосӣ: гурӯҳи амирон ва, умуман, феодалони болонишини тоифаҳои ӯзбек ва гурӯҳи ашрофи қадимӣ, маъмурон, феодалони заминдор, табақаи фавқонии тоҷирону косибон арзи вуҷуд мекард. Ҷангҳои байнихудии амирон на фақат оммаи халқро хонабардӯш месохтанд, балки ба манфиатҳои ҳамин гурӯҳи дувуми синфи феодалон низ зарар мерасониданд. Аз ин сабаб намояндагони ин гурӯҳ тарафдори қувват гирифтани ҳокимияти марказӣ буданд. Феодалони рӯҳонӣ ҳам ба ҳамин ваҷҳ аксар вақт ҳукумати марказиро пуштибонӣ мекарданд. Аммо гурӯҳи дувуми феодалон, ки Убайдуллохон ба онҳо такя менамуд, яклухт ва муттаҳид набуд. Намояндагони ҷудогонаи ин гурӯҳ хусусан дар ҳамон ноҳияҳое, ки амирон иқтидори бештар доштанд, гоҳо, баръакс, амиронро ҳимоя мекарданд. Мардуми заҳматкаши шаҳру деҳот, ки аз ҷангу низоъҳои муттасили байнихудии феодалон ба ҳоли табоҳ афтода буданд, ба тарафдории ҳокимияти марказӣ ва зидди амирони исёнкор сар мебардоштанд.

Убайдуллохон, агарчи на ҳамеша амали собитқадамона дошт, ин авзоъро хуб ба ҳисоб мегирифт. Ӯ беш аз ҳама ба ҳамон гурӯҳи синфи феодалон, ки ба мустаҳкам гардидани ҳокимияти марказӣ ва барҳам хӯрдани ҷангу низоъҳои байнихудӣ манфиатдор буданд, такя мекард. Муҳимтарин ҷузъи сиёсати дохилии Убайдуллохон кӯшиши аз ҳисоби сипосгузорони худ ба вуҷуд овардани як дастгоҳи нави маъмурӣ буд. Муаррихи вақт Мирмуҳаммадамини Бухорӣ ошкоро шаҳодат медиҳад, ки Убайдуллохон ба умури идора фарзандони косибон ва тоҷирон, одамони «пастнасаб» ва «бекас»-ро ҷалб менамуд.

Албатта, лавҳаи зерин як ҳодисаи тасодуфӣ нест: вақте ки қӯшуни Бухоро ба наздикии Балх расид, Убайдуллохон фармони махсус баровард, ки кишт-зори мардумро поймол накунанд ва ба аҳолӣ ягон зараре нарасонанд. Ӯ дар яке аз деҳот қароргоҳи худро сохта, арзиши киштҳои аз тарафи аскаронаш поймолшударо пардохт. Аз ин ошкоро ҳувайдост, ки Убайдуллохон барои ба тарафи худ кашидани аҳолии оддӣ саъю кӯшиш менамуд. Чунон ки хотирнишон гардид, дар асрҳои ХVII–ХVIII оммаи халқҳои Осиёи Миёна хеле фаъол шуданд ва онҳоро дар муборизаи зидди амирони саркаш ба худ муттафиқ гардонидани хон барояш манфиати зиёде меовард.

Тадбироти Убайдуллохон чӣ навъ сурат мегирифт? Муносибати ӯ бо амирон душманона ва муборизаҳояш бо онҳо рӯирост ва ошкоро буд. Инро сарчашмаи номбурда низ тасдиқ мекунад. Ӯ ба ҳамон амироне, ки такя мекард, пулу мол ва замин ҳадя менамуд, вале аслан баробари ба сари ҳокимият омаданаш ба амирон аз ҷиҳати иқтисодӣ фишор расонид ва дар ин роҳ аз камтарин чизҳо низ ҳазар накард. Масалан, бисёр аҷиб аст, ки вай ба душманони сиёсии худ ба арзиши даҳчанд фурӯхтани «ҳадя»-ро ҷорӣ намуд. Сарчашма шаҳодат медиҳад, ки «ба ӯзбекони бечора тоби нафаскашӣ ҳам намонд».  Вале кори аз ин ҳам ҷиддитаре, ки ӯ анҷом дод, аз байн бурдани як қисми заминҳои танхоҳ буд. Вай амалан номумкин будани бе ҳеҷ асос кашида гирифтани заминҳои танхоҳро дарк карда, як тадбири маккоронае ба кор бурд. Ӯ ин заминҳоро ба моликияти комили муқаррабон ва маъмуронаш дод (яъне, албатта, фурӯхт). Дар амалӣ намудани ин сиёсати худ вай аз ҳамон гурӯҳи синфи феодалон, ки манфиатдори мустаҳкам шудани ҳокимияти ӯ ва афзудани нуфузи худ буд, пуштибонӣ медид. Ин тарзи мусодираи танхоҳ ҳамчунин зиддияти байни ду гурӯҳи синфи феодалонро тунду тез мекард.

Убайдуллохон боз як манбаи афзоиши даромади хазинаи давлатро дар барҳам додани масунияти хироҷи заминҳои мулк дид. Ин тадбири хеле ҷасурона ва шояд хатарноке ҳам буд, зеро аз байн бурдани масуният ба манфиатҳои ҳамон гурӯҳи ӯро тарафдорикунандаи синфи феодалон зарарҳои ҷиддӣ ворид мекард. Аз эҳтимол дур нест, ки Убайдуллохон ин тадбирро нисбат ба ин гурӯҳ интихобан татбиқ менамуд. Аз ҷумла маълум аст, ки ӯ масунияти хироҷи бузургтарин феодалони рӯҳонии Осиёи Миёна – шайхони Ҷӯйбориро бекор карда буд.

Убайдуллохон дар бобати инкишофи тиҷорати байналхалқӣ низ чораҳое дид. Дуруст аст, ки ривоҷи тиҷорати беруна ба манфиати савдогарони маҳаллӣ набуд. Пеш савдогарони Бухоро молҳои хориҷиро якбора мехариданд ва пулашро баъдтар, пас аз фурӯхта шудани мол мепардохтанд. Ин муомила барои тоҷирони хориҷӣ бисёр ноқулай буд. Илова бар ин, мувофиқи шариат, моли фурӯхтаро дар давоми се сол баргардондан имкон дошт. Дар аҳди Убайдуллохон ҳукумат дар ин масъалаҳо ба нафъи тоҷирони хориҷӣ кор кард, зеро мебоист ин тадбир вуруди молҳои хориҷиро афзунтар созад ва ба ин васила даромади хазина низ зиёдтар шавад.

Убайдуллохон ба ислоҳоти пул умеди калон баста буд.  Мирмуҳаммадамини Бухорӣ ба сабаби вуқуфи комил надоштан аз ҳақиқати ҳол навиштааст, ки сабаби гузаронидани ислоҳоти пул тамоман холӣ шудани хазинаи давлат буд. Хонҳои сулолаи Ҷониён дар зарфи асри ХVII сикказаниро ҳамчун манбаи даромад дониста, муттасил пул мебароварданд. Онҳо иёри пулро гоҳ паст ва гоҳ баланд намуда, дар охирҳои асри ХVII зарби сиккаҳоро ба дараҷае расониданд, ки дар тангаҳо ҳамагӣ 22,5% нуқра монда буду халос. Убайдуллохон бошад, пулҳое баровард, ки иёрашон хеле баланд буд, яъне тангаҳо 35% нуқра доштанд. Ӯ дар давоми ҳафт сол, дар чӣ вазъияте ки бошад, ба тағйири пул ҳамчун манбаи даромад роҳ надод. Инро бо ду сабаб тавзеҳ додан мумкин аст: аз як тараф, ӯ сиккаҳоро вайрон накард, чунки ин бар зарари ҳамон гурӯҳи синфи феодалон мебуд, ки ба онҳо такя мекард; аз тарафи дигар, чунон ки маънии ислоҳоти соли 1708 собит менамояд, ӯ ин манбаи даромадро, бидуни ба қисматҳо ҷудо ва пароканда кардан, «эҳтиёт менамуд», то ки дар як фурсати муносиб якбора даромади калонеро ба даст оварад.

Соли 1708 пулҳои дар хазина буда дубора сикка зада шуданд: аз ҳар тангаи кӯҳна чор тангаи нав ба вуҷуд оварда шуд, ки ҳар кадоми он 9% нуқра дошт. Пас аз ин эълон карда шуд, ки минбаъд иқтидори хариди пулҳои нав (9% нуқра) ва пулҳои кӯҳна (35% нуқра) баробар хоҳад буд. Агар таври дигар гӯем, Убайдуллохон хост дороии хазинаро якбора чор мартаба афзояд. Чунин ҳодиса ҳеч вақт рӯй надода буд. Одатан иёри нуқраро 5–10% поин мефуроварданд. Убайдуллохон ба чунин тадбири ғайримуқаррарӣ ҷуръат намуда, зоҳиран, гумон дошт, ки барои самаранок мубориза бурдан бар зидди амирон воситаҳои кофиро ба даст меорад ва аз ин рӯ ҷони худро ба хатар андохта, қадам ба ин роҳ гузошт. Ӯ бояд мефаҳмид, ки воқеан ҳам ҷони худро ба хатар меандозад, зеро тавассути ин ислоҳот, бигзор муваққатан ва бо ниятҳои нек бошад ҳам, на фақат душманонашро, балки муттафиқонаш: халқ, табақаи фавқонии феодалону тоҷирон, ҳамаи онҳоеро, ки дар даст пул доштанду аз ислоҳот манфиатдор буданд, ғорат мекард.

Дар Бухоро кори савдо қатъ гардид. Тоҷирон ва косибони шаҳр дӯкону корхонаҳояшонро бастанд. Ин воқеа вазъияти камбағалон ва гурӯҳҳои меҳнатии аҳолиро бисёр танг кард. Дар бозор чизе ёфт намешуд. Ин аҳвол норозигии умумро ба вуҷуд овард. Тӯдаҳои мардуми шаҳр, аксаран одамони бенаво шӯриш бардошта, ба таҳдид ва фарёд ба арк ҳуҷум карданд ва ба ҳолати аввала овардани вазъияти шаҳрро талаб намуданд. Шӯриши халқ охир фурӯ нишонда шуд, чанд кас ба қатл расид. Вале ин шикасти тамом набуд. Убайдуллохон ба созиш маҷбур гардид ва маънии ислоҳотро тағйир дод. Акнун пули кӯҳна на ба як, балки ба ду пули нав баробар карда шуд (ва ин қоида солҳои дароз, ҳатто баъд аз сари Убайдуллохон ҳам боқӣ монд). Ба ин тариқа, дороии хазинаи Убайдуллохон на чор мартаба, балки фақат ду маротиба афзуд. Ислоҳот он даромадеро, ки интизор мерафт, оварда натавонист, вале ҳамаи онҳоеро, ки пештар Убайдуллохонро тарафдорӣ мекарданд, ба душмани ӯ мубаддал сохт. Ин буд, ки дар сиёсати дохилӣ имкони анҷом додани ягон кори мусбати ба назар намоёне фароҳам наомад.

Дар ин вақт мубориза, нобоварӣ ба якдигар, хусумат ва адоват парваридан ба ҳам хеле авҷ гирифт. Душманӣ то дараҷае расид, ки ҳангоми яке аз суиқасдҳо дар соли 1711 Убайдуллохон кушта ва дарбори хонӣ тороҷ  карда шуд.

Пас аз ҳалокати Убайдуллохон бародараш Абулфайзхон (1711– 1747) ба тахт нишаст. Дар замони ҳукмронии ин охирин намояндаи асосии сулолаи Ҷониён ҳукумати марказӣ иқтидори худро тамоман аз даст дода, давлати хонӣ ба қисмҳои мустақили ҷудогона тақсим мегардад. Корҳои мамлакатдорӣ тақрибан ба куллӣ ба ихтиёри Муҳаммадҳакимбии атолиқ мегузарад, ки ӯро саркардагони тоифаи манғит пуштибонӣ мекарданд.

Баъдҳо дар натиҷаи норизоятии аъёну ашроф Муҳаммадҳакимбӣ аз мансабҳои баланди дарбор дур карда, ба Қаршӣ фиристода мешавад. Сафири давлати Рус Флорио Беневени аз харҷумарҷе, ки он вақт дар дарбори Абулфайзхон ҳукмфармо буд, сухан меронад. Умури идораи давлат ба дасти амалдорони ҳарис ва ҷоҳталаб мегузарад. Онҳо барои савдо дар бозорҳои Бухоро ҳуқуқи номаҳдудеро соҳиб шуда, мувофиқи табъи худ мардумро ғорат менамуданд.

Ин ҳама задухӯрдҳои байнихудии хонҳо ва бедодгариҳои беамсоли феодалон аз ҳаёти пурмашаққати халқҳои Осиёи Миёна дар аҳди ҳукмронии Ҷониён шаҳодат медиҳанд.

Таърихи сиёсии давлати Шайбониён: 171 комментарий

  • в
    Permalink

    Hmm it seems like your website ate my first comment
    (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what
    I had written and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too
    am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole thing.

    Do you have any tips and hints for rookie blog writers?
    I’d definitely appreciate it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Pretty section of content. I just stumbled upon your web site and in accession capital to assert
    that I get in fact enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing to your feeds and
    even I achievement you access consistently fast.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s difficult to find knowledgeable people on this subject, however, you sound like you
    know what you’re talking about! Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Right here is the perfect web site for anybody who wishes to find out about this topic.
    You know so much its almost hard to argue with you (not that I actually will
    need to…HaHa). You certainly put a new spin on a topic that’s been discussed for
    decades. Great stuff, just great!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for finally writing about >Таърихи
    сиёсии давлати Шайбониён — Донишхона
    <Liked it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Truly no matter if someone doesn’t be aware of after that its up to other users
    that they will help, so here it occurs.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you, I have recently been looking for info approximately
    this subject for a long time and yours is the best I’ve found
    out till now. But, what about the bottom line?
    Are you certain in regards to the supply?

    Ответ
  • в
    Permalink

    We are a bunch of volunteers and opening a brand new
    scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You’ve done a formidable task and our entire group
    shall be grateful to you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Awesome blog! Is your theme custom made or did you download it
    from somewhere? A design like yours with a few simple adjustements would really make my blog shine.
    Please let me know where you got your design. Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    My partner and I stumbled over here by a different page and thought I should check things out.
    I like what I see so now i am following you. Look forward to looking
    into your web page repeatedly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I think the admin of this site is genuinely working
    hard in support of his site, because here every data is quality based
    stuff.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I have been browsing on-line more than 3 hours lately,
    but I never discovered any attention-grabbing article like yours.
    It is lovely price sufficient for me. Personally, if all site
    owners and bloggers made excellent content as you probably did, the internet can be a lot more useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    We’re a bunch of volunteers and starting a brand new scheme in our community.
    Your website offered us with useful information to work on. You have performed
    an impressive process and our whole neighborhood shall be grateful to you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Very useful advice within this article!
    It’s the little changes that make the largest changes.
    Thanks for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    We stumbled over here coming from a different
    website and thought I may as well check things out.
    I like what I see so now i’m following you. Look forward to looking at your web page yet again.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It is the best time to make some plans for the future and it is time to be happy.
    I have read this post and if I could I want to suggest you
    some interesting things or suggestions. Perhaps you can write next articles referring
    to this article. I desire to read more things about it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! This is kind of off topic but I need some guidance from an established blog.
    Is it difficult to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things
    out pretty fast. I’m thinking about creating my own but I’m not
    sure where to begin. Do you have any tips or suggestions?
    Thank you

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, I do think your web site could be having browser compatibility problems.
    When I look at your blog in Safari, it looks fine however when opening in Internet
    Explorer, it has some overlapping issues. I merely wanted to provide you with a quick heads up!
    Other than that, excellent site!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy, I do believe your blog could be having browser compatibility issues.
    Whenever I look at your web site in Safari, it looks
    fine however, when opening in Internet Explorer, it’s got some overlapping issues.

    I simply wanted to give you a quick heads up! Besides that, wonderful website!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Your style is really unique compared to other folks I have read stuff from.
    I appreciate you for posting when you have the opportunity, Guess I will
    just bookmark this site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    whoah this blog is magnificent i like reading your articles.
    Stay up the great work! You recognize, a lot of people are looking round for this info, you could aid them greatly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, this weekend is nice for me, since this point in time i am reading this impressive educational piece of writing here
    at my house.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi everybody, here every one is sharing these experience,
    thus it’s nice to read this website, and I used to visit this webpage every day.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! Do you know if they make any plugins to assist with Search Engine Optimization?
    I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not
    seeing very good results. If you know of any please share.
    Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I will right away seize your rss feed as I can not find your e-mail
    subscription hyperlink or e-newsletter service.
    Do you’ve any? Please permit me know in order that I may just subscribe.

    Thanks.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Please let me know if you’re looking for a article author for your blog.

    You have some really good articles and I think I would be a
    good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine.
    Please blast me an e-mail if interested. Regards!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Pretty portion of content. I just stumbled upon your blog
    and in accession capital to say that I acquire actually loved account your weblog posts.
    Any way I will be subscribing for your augment and even I fulfillment you get
    admission to constantly rapidly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I know this site offers quality based articles
    or reviews and extra information, is there any other web site which presents
    such data in quality?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I’ve been reading your site for a long time now and finally got the courage to go ahead
    and give you a shout out from Houston Tx! Just wanted to mention keep
    up the excellent work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hmm it appears like your site ate my first comment (it was super long) so
    I guess I’ll just sum it up what I had written and say, I’m thoroughly enjoying your blog.

    I too am an aspiring blog blogger but I’m still new to everything.
    Do you have any tips and hints for first-time blog writers?

    I’d certainly appreciate it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, for all time i used to check weblog
    posts here in the early hours in the daylight, as i like to learn more and more.

    Ответ
  • в
    Permalink

    No matter if some one searches for his vital thing, thus he/she wishes to be
    available that in detail, thus that thing is maintained over here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My relatives every time say that I am killing my time here at web, however I know I am getting
    know-how daily by reading such nice posts.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great post. I was checking continuously this weblog and I’m impressed!
    Very useful info particularly the last phase 🙂 I care for such info
    much. I was looking for this certain information for a very lengthy
    time. Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something.
    I think that you can do with a few pics to drive the message home
    a little bit, but other than that, this is wonderful blog.
    An excellent read. I will definitely be back.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings from Idaho! I’m bored at work so I decided to browse your site on my iphone during lunch break.
    I love the info you provide here and can’t wait to take a look when I get home.
    I’m amazed at how quick your blog loaded on my mobile ..
    I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, awesome site!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey There. I found your blog using msn. This is a
    very well written article. I will make sure to bookmark it and
    come back to read more of your useful info. Thanks for the post.
    I will definitely comeback.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for another informative web site. Where else could I get that kind of information written in such an ideal way? I’ve a project that I’m just now working on, and I have been on the look out for such information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    whoah this blog is great i love reading your articles. Stay up the great work!
    You recognize, many people are searching around for this
    info, you could aid them greatly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Oh my goodness! Incredible article dude! Thank you, However I am encountering difficulties with
    your RSS. I don’t understand why I can’t subscribe to it.
    Is there anyone else getting identical RSS issues? Anyone who knows the solution will you kindly respond?
    Thanks!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the
    pictures aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its
    a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and
    both show the same results.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello, i think that i saw you visited my weblog thus i came to “return the favor”.I’m attempting to
    find things to improve my web site!I suppose its ok to use some of your ideas!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there! I simply want to offer you a huge thumbs up for the great information you have got here on this post.
    I am returning to your site for more soon.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just curious if you get a lot of spam remarks?
    If so how do you prevent it, any plugin or anything you can recommend?

    I get so much lately it’s driving me crazy
    so any support is very much appreciated.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or
    vice-versa? My website addresses a lot of the same topics as
    yours and I think we could greatly benefit from each other.
    If you might be interested feel free to shoot me an email.

    I look forward to hearing from you! Terrific blog
    by the way!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I every time emailed this webpage post page to all my friends, as if like to read it then my
    friends will too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    That is really fascinating, You are an excessively skilled blogger.

    I’ve joined your rss feed and look ahead to in quest of more of your great post.

    Additionally, I’ve shared your site in my social
    networks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Why people still use to read news papers when in this technological
    globe the whole thing is existing on web?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks , I’ve recently been searching for info about this topic for ages and yours is the greatest I have
    found out so far. However, what in regards to the conclusion? Are
    you positive about the source?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice post. I learn something new and challenging on sites I stumbleupon everyday.
    It will always be useful to read through content from other writers and practice a little
    something from other websites.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I think this is one of the most vital information for me.
    And i’m glad reading your article. But wanna remark on few general things, The web site style is perfect, the
    articles is really nice : D. Good job, cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    There’s certainly a great deal to learn about this subject.
    I love all the points you made.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I savor, lead to I found just what I used to be taking a look for.
    You’ve ended my four day lengthy hunt! God Bless you man. Have a
    great day. Bye

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s very simple to find out any topic on net as compared to
    books, as I found this piece of writing at this web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s perfect time to make some plans for the future and it’s time to be happy.
    I have read this post and if I could I desire to suggest you some interesting things or tips.
    Perhaps you could write next articles referring to this article.
    I desire to read more things about it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    You actually make it appear so easy with your presentation but
    I to find this topic to be really one thing which I believe
    I would never understand. It kind of feels too complex and
    very huge for me. I am looking forward in your next publish,
    I will attempt to get the grasp of it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    You are so interesting! I do not believe I have read through something like that before.
    So wonderful to find another person with some unique
    thoughts on this issue. Really.. thank you for starting this up.
    This website is something that’s needed on the web,
    someone with a little originality!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there every one, here every person is sharing these kinds of
    know-how, thus it’s fastidious to read this web site, and
    I used to pay a quick visit this webpage every day.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Appreciating the hard work you put into your website and detailed information you present.

    It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same out of date rehashed information. Excellent read!

    I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re
    just extremely wonderful. I actually like what you have acquired here, certainly like what you are saying and the way in which you say it.

    You make it enjoyable and you still care for to keep it smart.
    I can not wait to read far more from you. This is actually
    a wonderful site. plenty of fish natalielise

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there I am so glad I found your blog, I really found you by
    accident, while I was researching on Askjeeve for something else, Anyways I am here now and
    would just like to say thanks a lot for a incredible post and a all round exciting blog (I also love the
    theme/design), I don’t have time to read it all at the moment but I have book-marked it and
    also added in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a great deal more, Please do keep up the
    great work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good way of describing, and good paragraph to take facts about my presentation subject,
    which i am going to deliver in university.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for the good writeup. It in truth used to be a entertainment account
    it. Glance complex to far added agreeable from you!
    By the way, how can we communicate?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey! I could have sworn I’ve been to this
    site before but after browsing through some of the post I realized
    it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely delighted I found it and I’ll be
    book-marking and checking back often!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello mates, how is the whole thing, and what you want to say on the topic of this piece of writing, in my view its in fact amazing designed for me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up, after reading this amazing paragraph i am
    too cheerful to share my know-how here with friends.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very great post. I just stumbled upon your weblog and wished to mention that I
    have truly enjoyed browsing your blog posts. After all I will be subscribing for your
    rss feed and I hope you write again soon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew
    of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
    I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping
    maybe you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly
    enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy I am so grateful I found your weblog, I really found you by mistake, while I was searching on Askjeeve for something else, Regardless I am here now and would just like to say thanks a lot for a incredible post and a all round
    entertaining blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all
    at the moment but I have bookmarked it and also added in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read
    a lot more, Please do keep up the superb b.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there are using WordPress for your site platform?
    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and set up my own. Do you need any coding expertise to make your own blog?
    Any help would be greatly appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good.
    I do not know who you are but certainly you’re going to a famous blogger if you aren’t already ;
    ) Cheers! pof natalielise

    Ответ
  • в
    Permalink

    What i do not understood is if truth be told how you’re now not really a lot more well-liked than you may be right now.
    You are very intelligent. You know therefore considerably on the subject of this matter, made me personally believe it from so many varied angles.
    Its like men and women don’t seem to be fascinated except it’s
    something to do with Girl gaga! Your personal stuffs nice.
    All the time deal with it up!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Heya are using WordPress for your site platform?
    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and set up
    my own. Do you need any html coding expertise to make your own blog?

    Any help would be greatly appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Your style is very unique compared to other folks I have read stuff from.
    Many thanks for posting when you have the opportunity, Guess I will just
    bookmark this blog.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I think other website proprietors should take this web site as an model, very clean and great user pleasant style and design .

    Ответ
  • в
    Permalink

    Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was wondering
    your situation; many of us have developed some nice methods and we are looking to swap
    strategies with other folks, please shoot me
    an email if interested.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever thought about creating an ebook or guest authoring on other blogs?
    I have a blog based upon on the same topics you discuss and would really like to have you share some
    stories/information. I know my visitors would enjoy your work.
    If you’re even remotely interested, feel free to send me an email.

    Ответ
  • в
    Permalink

    There’s definately a lot to know about this subject. I
    really like all the points you have made.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I have discovered It absolutely helpful and it
    has helped me out loads. I hope to give a contribution & aid
    different customers like its helped me. Great
    job.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I truly
    enjoy reading your articles. Can you suggest any
    other blogs/websites/forums that go over the same topics? Thank you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, You have done an incredible job. I’ll definitely digg it and personally recommend to my friends.

    I am confident they will be benefited from this website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really enjoying the theme/design of your website.
    Do you ever run into any browser compatibility problems?

    A small number of my blog readers have complained about my blog
    not working correctly in Explorer but looks great in Safari.
    Do you have any tips to help fix this problem?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings from Idaho! I’m bored at work so I decided to check out your blog on my iphone during lunch break.
    I enjoy the info you present here and can’t wait to take a look when I
    get home. I’m amazed at how quick your blog loaded on my
    cell phone .. I’m not even using WIFI, just 3G ..

    Anyhow, wonderful blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    This web site really has all of the information and facts
    I needed concerning this subject and didn’t know who to ask.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using
    for this site? I’m getting sick and tired of WordPress because
    I’ve had problems with hackers and I’m looking at alternatives for
    another platform. I would be great if you could point me in the direction of a good platform.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m not sure exactly why but this weblog is loading incredibly slow for me.
    Is anyone else having this issue or is it a issue on my end?
    I’ll check back later and see if the problem
    still exists.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m truly enjoying the design and layout of your site.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out
    a developer to create your theme? Fantastic work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good post but I was wanting to know if you could write
    a litte more on this subject? I’d be very grateful
    if you could elaborate a little bit more. Appreciate
    it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Your mode of telling all in this article is in fact
    fastidious, every one can easily know it, Thanks a lot.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Attractive part of content. I just stumbled upon your web site and in accession capital to assert that I acquire
    in fact loved account your blog posts. Any
    way I’ll be subscribing in your feeds and even I achievement you
    access constantly fast.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hurrah, that’s what I was seeking for, what a
    material! existing here at this weblog, thanks admin of this web page.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for any other informative site. Where else may
    just I get that type of information written in such an ideal method?
    I have a mission that I am simply now working on, and I’ve been on the glance out for such info.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good post. I learn something new and challenging on blogs I stumbleupon everyday.

    It’s always exciting to read content from other
    authors and practice a little something from their web sites.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Woah this is just an insane amount of information, must of taken ages to compile so thanx so much for just sharing it with all of us. If your ever in any need of related information, just check out my own site!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty quick.
    I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to
    begin. Do you have any ideas or suggestions? Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Awesome blog you have here but I was wondering if you knew
    of any forums that cover the same topics discussed in this article?
    I’d really love to be a part of community where I can get opinions from other knowledgeable individuals that share
    the same interest. If you have any recommendations, please let me know.

    Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks to my father who stated to me on the topic of this
    website, this web site is truly amazing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa?
    My blog goes over a lot of the same subjects as yours and I think
    we could greatly benefit from each other. If you’re interested feel free to shoot me an email.
    I look forward to hearing from you! Excellent blog by the way!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that
    it’s really informative. I am gonna watch out for brussels.
    I’ll appreciate if you continue this in future.
    Numerous people will be benefited from your writing.
    Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Pretty great post. I simply stumbled upon your blog and wanted to
    say that I have truly loved surfing around your weblog posts.
    In any case I will be subscribing on your feed and I’m hoping you
    write again very soon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    My brother recommended I might like this blog. He was totally
    right. This post actually made my day. You cann’t imagine simply how much time I had spent for this information! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really enjoying the theme/design of your web site.
    Do you ever run into any web browser compatibility problems?
    A number of my blog visitors have complained about my website not working correctly in Explorer but looks great in Opera.
    Do you have any tips to help fix this issue?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Incredible! This blog looks exactly like my old one! It’s on a entirely different topic
    but it has pretty much the same layout and design. Wonderful choice of colors!

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *