Муқаддима — Донишхона

Муқаддима

Халқи тоҷик ба иттиҳоди бузурги миллатҳои сотсиалистӣ, ки Иттифоқи Республикаҳои Советии Сотсиалистиро ташкил додаанд, дохил мешавад. Вай ҳамроҳи бародари калони худ – халқи кабири рус ва дигар халқҳои бародари мамлакатамон таҳти роҳбарии Партияи Коммунистии Иттифоқи Советӣ бо қадамҳои устувор ба сӯи коммунизм пеш меравад.

Аз қадимулайём риштаҳои гусехтанашавандаи дӯстию ҳамкорӣ халқҳои Иттифоқи Советиро ба ҳам пайваста, муборизаи якҷояи зидди золимон ва истилогарон онҳоро муттаҳид сохтааст. Инро дар тимсоли робитаҳои таърихии ӯзбекҳо, тоҷикҳо, туркманҳо, қирғизҳо, қазоқҳо, қарақалпоқҳо ва дигар халқҳои республикаҳои Осиёи Миёна метавон возеҳу равшан мушоҳида намуд.

Тадқиқи таърихи халқи тоҷик барои донистани манбаъҳои равобити анъанавии халқҳои Осиёи Миёна кӯмак хоҳад расонд. Хусусан тоҷикон ва ӯзбекон, ки ташаккули халқияти онҳо дар асоси умумии нажодӣ қарор гирифтааст, бо ҳамдигар алоқаи хеле наздик доранд. Чунон ки ӯзбекон аз сарвати мадании халқи тоҷик баҳраманд мегардиданд, ҳамин тариқа, тоҷикон низ аз комёбиҳои маданияти халқи ӯзбек файзёб буданд; хусусияти маданияти моддӣ, урфу одат, санъат ва ҳунарҳои халқии тоҷикон ва ӯзбекон чунон наздиканд, ки гоҳо дар байни онҳо фарқ гузоштан мумкин намешавад. Таърихи давраҳои қадимтарин, қадим ва ҳамчунин давраи асримиёнагии ин халқҳо хеле шабеҳ ва аксаран яксон буда, илова бар ин сайри тараққиёти он дар як сарзамин ба вуқӯъ пайвастааст. Бо вуҷуди ин, ду халқ ташаккул ёфт, ки имрӯз ба миллатҳои сотсиалистии тоҷик ва ӯзбек мубаддал гардидааст.

Бинобар ҳамин ҳам омӯзиш ва таҳқиқи таърихи тоҷикон, саҳми ба худ хоси онҳо ба ганҷинаи тамаддуни башарӣ бо омӯзиш ва таҳқиқи таърихи ҳамаи халқҳои Осиёи Миёна, бо ошкор намудани он чӣ ки онҳоро муттаҳид сохтааст, алоқаи ҷудонашаванда дорад. Дар асоси чунин омӯзиш решаҳои амиқи таърихии ҳамкории бародаронаи халқҳои Осиёи Миёнаро муайян кардан имконпазир хоҳад шуд.

Чунон ки маълум аст, таърихи тоҷикон, мисли ҳамаи халқҳои Осиёи Миёна, бо таърихи бисёр халқҳои шарқи хориҷӣ, қабл аз ҳама, Ҳиндустон, Покистон, Афғонистон, Эрон, кишварҳои араб ва як қатор мамлакатҳои дигар алоқаманд аст. Мо — таърихшиносони советӣ ба робитаҳои таърихии халқҳои Осиёи Миёна ва шарқи хориҷӣ, ки онҳоро дар мубориза барои сулҳ ва пешрафти иҷтимоӣ муттаҳид месозад, баҳои баланд медиҳем.

Дар асарҳои олимони буржуазӣ гузаштаи халқҳои Шарқ, аз он ҷумла тоҷикон, ҳамчун силсилаи беинтиҳои ҷангу ҷидолҳо ва табаддулоти дарборӣ тасвир ёфта, бештар нақлу ривоятҳо дар бораи подшоҳон, ҳокимон ва сипаҳсолорон оварда мешаванд; гоҳ-гоҳ дар байни ин нақлу ривоятҳо баъзе маълумоти роҷеъ ба таърихи маданиятро дучор омадан мумкин аст. Муаррихони буржуазӣ қонунияти таърихиро дар ин ҳолат ё умуман рад мекунанд ё худ аз нуқтаи назари идеалистӣ тафсир медиҳанд.

Тамоми ҳуҷҷат ва мадракҳои фаровони оид ба таърихи Осиёи Миёна нишон медиҳад, ки кӯшишҳои як қатор муаррихони буржуазӣ, аз ҷумла муаллифони ба Ватани советӣ хиёнат карда, ба хизмати империалистон гузашта, ки таърихи халқҳои ин сарзаминро холӣ аз зиддиятҳои синфӣ ва муборизаҳои синфӣ вонамуд карда, онро фақат чун арсаи задухӯрд ва низоъҳои ирқу нажодҳои мухталиф ба қалам доданӣ мешаванд, беҳуда ва бенатиҷа аст. Ин қабил муаррихон бар хилофи далелҳои илмӣ ирқро бо халқ айният дода, «назария»-и ҳаннотонаи мумтозии ин ё он ирқи «асил»-ро пеш меронанд. Дар айни замон онҳо ба як типи нажодии помирӣ-фарғонӣ нисбат доштани ӯзбекон ва тоҷиконро инкор мекунанд. Умуман кӯшиши аз нуқтаи назари ирқият тавзеҳ додани таърихи Осиёи Миёна, ҳамчунин дигар кишварҳо, зарарнок ва аз ҷиҳати илмӣ тамоман беасос аст.

Шарҳу баёни ҳақиқатан илмии ҳодисаҳои ҳаёти иҷтимоӣ, иқтисодӣ, сиёсӣ ва мадании халқҳои гуногун фақат дар партави таълимоти марксистӣ-ленинӣ доир ба таърихи ҷамъият имконпазир мегардад. К.Маркс механизми тараққиёти ҷамъиятиро доҳиёна муайян намуда, гуфтааст: «Одамон дар истеҳсолоти ҷамъиятии ҳаёти худ ба муносибатҳои муайян ва зарурии ба иродаи худашон вобастанабудае – ба муносибатҳои истеҳсолие дохил мешаванд, ки ин муносибатҳо ба зинаи муайяни инкишофи қувваҳои истеҳсолкунандаи моддии онҳо мувофиқ меоянд. Маҷмӯи ин муносибатҳои истеҳсолӣ сохти иқтисодии ҷамъиятро, базиси реалиеро ташкил мекунад, ки бар болои ин базис надстройкаи ҳуқуқӣ ва сиёсӣ пойдор мегардад ва шаклҳои муайяни шуури ҷамъиятӣ ба ин базис мувофиқ меоянд. Тарзи истеҳсолоти ҳаёти моддӣ сабабгори умуман протсессҳои сотсиалӣ, сиёсӣ ва маънавии ҳаёт мегардад. Шуури одамон ҳастии онҳоро муайян намекунад, балки, баръакс, ҳастии ҷамъиятии онҳо шуури онҳоро муайян мекунад. Қувваҳои истеҳсолкунандаи моддии ҷамъият дар зинаи муайяни инкишофи худ ба муносибатҳои истеҳсолии мавҷуда ё худ – ки ин фақат ифодаи ҳуқуқии ҳамин муносибатҳо аст – ба муносибатҳои моликият, ки дар дохили ҳамин муносибатҳо он қувваҳо то ҳол инкишоф меёфтанд, зид меоянд. Ин муносибатҳо, ки пештар шакли инкишофи қувваҳои истеҳсолкунанда буданд, акнун кишани онҳо мегарданд. Он гоҳ давраи револютсияи сотсиалӣ фаро мерасад. Бо тағйир ёфтани асоси иқтисодӣ дар тамоми надстройкаи бузург ба таври каму беш тез табаддулот ба амал меояд» . Илми марксистӣ-ленинӣ чунин мавқеи муҳими базис – маҷмӯи мураккаби муносибатҳои истеҳсолии ин ё он марҳалаи тараққиёти таърихиро ба асос гирифта, қонуни амали мутақобили базис ва надстройка, роли фаъоли надстройка ва шаклҳои муайяни шуури ҷамъиятии алоқамандии он, маданияти маънавӣ ва моддиро ошкор менамояд. Беҳтарин сарватҳои маданияти маънавӣ ва моддӣ, ки дар давоми ҳазорон сол аз таҷрибаи ҷамъиятию таърихии инсоният рӯидаанд, самараи фаъолияти моддӣ, илмӣ ва бадеии башарият, дониши пешқадам, назария ва шаклҳои мутараққии тафаккури эҷодӣ, яъне мероси маданӣ, бо тамоми маъниҳои умумисотсиологии он чун василаи муқтадир дар таҳаввулоти амиқи ҷамъияти ҳозира хизмат мекунад. Ин аст, ки мо ба омӯхтан ва таҳқиқи амалии гузаштаи таърихии ғании халқҳо пардохта ва ба он таҷдиди назар намуда, дар роҳи пешрафти ҳақиқии иҷтимоӣ ва ташаккули шахсияти мутаносиби коммунистӣ аз он нерӯи тозаи маънавӣ ҳосил мекунем.

Чунон ки маълум аст, муборизаи синфӣ қувваи ба ҳаракатоварандаи тараққиёти таърихии ҷамъияти антагонистӣ мебошад. Аз ин рӯ, шӯру ошӯбҳои халқӣ ҳар гоҳ ҷамъияти осиёимиёнагиро ба ларза меоварданд. К.Маркс ва Ф.Энгелс навиштаанд: «Озод ва ғулом, патритсий ва плебей, помешик ва крепостной, усто ва шогирд — хулоса, золим ва мазлум нисбат ба якдигар дар антагонизми доимӣ буданд, муборизаи пай дар паи гоҳ пинҳонӣ ва гоҳ ошкор мебурданд, ки ин мубориза ҳамеша бо азнавсозии револютсионии тамоми бинои ҷамъиятӣ ё бо ҳалокати умумии синфҳои муборизакунанда анҷом меёфт» . Барои таърихшиносон чунин нишондоди В.И.Ленин бағоят муҳим аст, ки марксизм ба кашф кардани қонунияти ин ҳодисаҳое, ки «ба назар печдарпеч ва ҳарҷумарҷ менамоянд», роҳ нишон дод, яъне вай назарияи муборизаи синфиро кашф кард . Илми таърихшиносии советӣ гузаштаи халқи тоҷик ва дигар халқҳои Осиёи Миёнаро маҳз аз ҳамин нуқтаи назар таҳқиқ менамояд.

Ҳанӯз солҳои 20-ум роҷеъ ба масъалаҳои ҷудогонаи таърихи маданӣ ва сиёсии Осиёи Миёна тадқиқоти зиёде ба миён омад. Очеркҳои В.В.Бартолд оид ба таърихи тоҷикон, қирғизҳо ва туркманҳо, асари умдаи ӯ «Таърихи ҳаёти мадании Туркистон», беҳтарин асарҳои таърихӣ ва адабиётшиносии асосгузори адабиёти советии тоҷик устод Садриддин Айнӣ, инчунин як идда тадқиқоти А.А.Семёнов ва М.С.Андреев маҳз дар ҳамон вақт таълиф ва нашр гардида буданд.

Дар солҳои 30-юм методологияи марксистӣ дар тадқиқоти таърихшиносон мавқеи асосиро ишғол менамояд. Донишмандони таърих мадракҳои илмии пештар бадастомадаро аз дидгоҳи материализми таърихӣ дубора аз назар мегузаронанд (дар ин маврид махсусан хидмати А.Ю.Якубовскийро бояд хотиррасон кард), маъхазҳои нав пайдо мешаванд, дар ҳудуди Тоҷикистон нахустин экспедитсияҳои археологӣ ба кор шурӯъ карданд.

Солҳои пас аз ҷанг давраи бозёфтҳои хеле зиёди маъхазҳои мухталиф ва пуранвои таърихӣ ба шумор меравад. Дар ин давра архивҳои қадима, санадҳои асримиёнагӣ, материалҳои оид ба сиккашиносӣ, археология, палеоантропология, забоншиносӣ ва ғайра ба даст меоянд. Ҳамаи ин ба амиқтар гардидани тадқиқот ва пурратар омӯхтани қонунияти протсесси таърихӣ имконият фароҳам меоварад. Дар баробари тадқиқи баъзе масъалаҳои алоҳида таърихчиён ба таълифи баъзе асарҳои калони монографӣ ва маҷмӯаҳо сар карданд.

Дар соли 1947 муаллифи ин сатрҳо асари ҷамъбасткунандаи «Таърихи мухтасари халқи тоҷик»-ро таълиф намуда, худи ҳамон сол ба забони тоҷикӣ ва сипас, се маротиба (охирин бор дар соли 1955) ба забони русӣ чоп карда буд, ки ҳар дафъа бо тасҳеҳу иловаҳо аз нав таҳрир меёфт. Ин асар дар асоси таҳлили марксистӣ тараққиёти таърихии халқи тоҷикро аз давраҳои қадимтарин то соли 1917 ба таври мухтасар баён менамояд. Илова бар ин муаллиф дар таълиф ва таҳрири асари сеҷилдаи коллективии «Таърихи халқи тоҷик», ки солҳои 1963–1965 дар Москва аз тарафи Академияи фанҳои Тоҷикистон нашр гардид, бевосита иштирок дошт. Дар солҳои баъд ӯ кори худро дар тадқиқи проблемаҳои таърих ва маданияти халқи тоҷик давом дод. Материалҳои фаровони бадастомада танзим ва таҳлилу ҷамъбасти худро тақозо мекарданд.

Ин асар, ки бо унвони «Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна» ба диққати хонанда пешниҳод мешавад, аз ду китоб иборат буда, давраи тӯлониро аз замони пайдоиши ҷамоаи инсонӣ дар сарзамини Осиёи Миёна то ғалабаи Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр дар бар мегирад.

Китоби якум аз чор фасл иборат аст. Фасли якум ба тавсифи сохти ҷамоати ибтидоӣ дар Осиёи Миёна бахшида шудааст. Дар фасли дувум ҳаёти қавму қабилаҳои мухталиф – аҷдоди тоҷикон дар давраи инкишофи муносибатҳои ғуломдорӣ тавзеҳ меёбад. Дар фасли севум тақдири таърихии Осиёи Миёна дар давраи зуҳури муносибатҳои феодалӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Фасли чорум вазъияти Осиёи Миёнаро дар давраи тараққиёт ва барқарории сохти феодалӣ баён мекунад. Китоби дувум фаслҳои панҷум ва шашумро дар бар кардааст: фасли панҷум таърихи халқи тоҷикро аз ибтидои асри ХVI то миёнаи асри ХIХ ва фасли шашум аз ҳамроҳшавии Осиёи Миёна ба Россия ва тараққӣ ёфтани муносибатҳои капиталистиро то ғалабаи Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр тавсиф менамояд. Маълумоти мухтасари манбаъҳои таърихӣ, рӯйхати адабиёт ва маъхазҳои иқтибосшуда, феҳристи номҳои тамоми асар дар охири китоби дувум оварда мешавад. Чун дар ин ҷо номи асарҳо ба сурати мукаммал зикр ёфтаанд, дар поварақ фақат ба ихтисораи онҳо ишора хоҳад шуд.

Муаллиф, бешак, ба тадқиқи муфассали ҳамаҷонибаи тамоми масъалаҳои таърихи халқи тоҷик накӯшидааст. Асли мақсади вай воқеа ва ҳодисаҳои асосии таърихиро бо тадқиқи проблемаҳои хеле муҳим, мураккаб ва баъзан мубоҳисавӣ пайвастан аст.

Бисёр ҷиҳатҳои таърихи давраҳои қадимтарин, қадим ва аввали асри миёнаи тоҷикон ҳоло чунон ки бояду шояд омӯхта нашудааст, аммо материалҳои нав хеле фаровонанд. Аксар вақт масъалаҳои марбут ба ин ҷиҳатҳоро ба таври қатъӣ ҳал кардан имконпазир намегардад. Бинобар ин муаллиф баробари шарҳи прагматии фактҳо фарзияҳои ҳамкасбони советӣ ва хориҷиро аз назар гузаронида, мушоҳида ва нуқтаи назари худро сареҳан баён менамояд. Табиист, ки дар ин сурат нақл нисбатан тафсил ёфта, истинод ба сарчашмаҳо ва ишора ба тадқиқоту нашрияҳои таърихшиносӣ, бостоншиносӣ, сиккашиносӣ, забоншиносӣ, катибашиносӣ ва адабиётшиносӣ зиёдтар хоҳад гардид.

Дар ин китоб, ки асосан материалҳои дар осори илмӣ ба дараҷаи кофӣ тавзеҳёфтаро дар бар мегирад, мо ба қадри имкон аз такрори муаллифони дигар худдорӣ намудем. Чунончи, инро дар фасли давраи асри миёна, ки таърихи сиёсӣ ва қисман мадании он тавассути тадқиқоти чанд насли шарқшиносони рус ва советӣ, пеш аз ҳама, В.В.Бартолд, А.Ю.Якубовский, А.А.Семёнов, Е.Э.Бертелс, П.П.Иванов ва дигарон ба таври муфассал омӯхта шудааст, метавон мушоҳида намуд. Ба ин сабаб истинод ва ишораҳои поварақи ин фасл нисбат ба фаслҳои дигар маҷмӯӣ ва хулосавист.

Баъзе проблемаҳое, ки дар ин китоб мавриди таҳлил қарор гирифтаанд, аз инҳо иборатанд: дараҷаи тараққиёти маданият ва иқтисодиёти Осиёи Миёна дар асри биринҷӣ ва робита бо қабилаҳои Ҳиндустон, Эрон ва кишварҳои дигар; масъалаи ориёӣ ва асоси нажодию забонии тоифа ва халқҳои қадимаи Осиёи Миёна, Ҳиндустони шимолӣ, Афғонистон, Эрон ва даштҳои байни Европа ва Осиё; пайдоиш ва инкишофи ҷамъияти синфӣ; зуҳур ва таҳаввули оини зардуштӣ, синтези маданияти Осиёи Миёнаю Эрон, Ҳиндустону Юнони Қадим; пайдоиш, хронология ва маданияти Кушониён. Ба тавсифи сохти иҷтимоию иқтисодии Осиёи Миёнаи қадима боби махсусе бахшида шуда, дар баробари таҳқиқи таърихии ин проблемаи мураккабтарин тамоми материалҳои мавҷуда, ки ҳиссае аз онҳо нахустин бор ба ин муносибат бардошта шудаанд, ба риштаи таҳлил кашида мешаванд.

Таърих ва маданияти аввали асримиёнагии Тахористон ва Суғд хеле батафсил тадқиқ шуда, ба тағйироти прогрессивии ҳаёти ҷамъият: тараққиёти қувваҳои истеҳсолкунанда ва пешрафти фавқулоддаи маданияти бадеӣ боис гардидани пайдоиш ва инкишофи муносибатҳои феодалӣ муқаррар карда мешавад. Дар ҳақиқат ҳам, Осиёи Миёна дар давраҳои кушонӣ, аввали асри миёна ва баъдтар ҳам яке аз муҳимтарин марказҳои мадании шарқ ҳисоб меёфт.

Дар бобҳое, ки ба пойдоршавӣ ва инкишофи муносибатҳои феодалӣ бахшида шудаанд, диққати асосӣ ба комёбиҳои наве, ки илми советӣ дар давоми зиёда аз ду даҳсолаи охир дар ин соҳа ноил гардидааст, нигаронида мешавад. Дар ин ҷо, пеш аз ҳама, тадқиқи тараққиёти қувваҳои истеҳсолкунанда ва муносибатҳои истеҳсолӣ, қонуниятҳои ҳаёти иқтисодӣ ва падидаҳои муайяни он дар назар дошта шудааст.

Дар китоб ба ошкор намудани хусусиятҳои хоси ҳар як давра ва тадқиқи ҷараёни инкишофи созмонҳои ҷудогонаи иҷтимоию сиёсӣ диққати махсус дода шуд. Муаллиф аз маълумоти риштаҳои гуногуни илм ва сарчашмаҳо ба таври васеъ истифода бурд, ки онҳо қабл аз ин чи дар тасвири манзараи умумии таърих ва чи дар тавсифи тараққиёти ҷамъияти Осиёи Миёнаи асримиёнагӣ ниҳоят кам ё тамоман мавриди истифода воқеъ нашуда буданд. Маданияти асримиёнагии халқи тоҷик мухтасар, вале бо фаро гирифтани тамоми ҷабҳаҳои он: адабиёт, илм, санъат, ҳунари меъморӣ ва маданияти моддӣ баён ёфт.

Муаллиф ҷараёни пайдоиши қавму нажодҳоро низ ба тадқиқ гирифта, барои нишон додани роҳи ташаккули халқи тоҷик ба ҷамъ ва таҳлили ҳамаи мадракҳои ба илми имрӯза маълуми манбаъҳои хаттӣ, забоншиносӣ, палеоантропологӣ ва антропологӣ, этнографӣ ва адабиётшиносӣ саъю кӯшиш намуд. Ба ташаккули халқи ӯзбек ҳам қисмати махсус бахшида шуд – дар ин ҷо, мисли дигар қисматҳои китоб, натиҷаҳои тадқиқоти ҳамкасбони ӯзбекамон, ки мабдаи қадимаи пайдоиши қавми ӯзбек, дараҷаи баланд ва бикрияти маданияти халқи ӯзбекро ба таври қонеъкунанда нишон додаанд, мавриди истифодаи васеъ қарор гирифт.

Дар асар шарҳу тафсири оқибати ба давлати ҳахоманишӣ, империяи юнону мақдунӣ ва хилофати араб ҳамроҳ карда шудани Осиёи Миёна, ки дар адабиёти илмии мо, аз ҷумла, дар таълифоти худи муаллиф мавҷуд буданд, то андозае вусъат пайдо намуд. Бояд гуфт, ки дар ин бобат ду навъ шарҳу тафсир маъмул аст: яке – ситоиши истилогарон ва паст задани савияи маданияти халқҳои Осиёи Миёна, ки хоси илми буржуазист; дигаре – таҳқиқу тавзеҳи дар илми советӣ муқарраршуда аст, ки дар он аз рӯи инсоф диққати асосӣ ба муборизаи озодихоҳонаи халқҳои Осиёи Миёна бар зидди истилогарон ва нишон додани махсусият ва савияи баланди маданияти маҳаллии ин сарзамин нигаронида мешавад. Пештар муборизаи зидди ақидаҳои буржуазӣ ва ба онҳо муқобил гузоштани шарҳу тафсири марксистӣ фақат як қисми ин масъаларо – асосан воқеаҳои сиёсиро фаро мегирифт. Аммо ҷиҳатҳои иҷтимоию иқтисодии масъала дар канор монда, ғайрикофӣ тадқиқ мешуд ё нодуруст баён меёфт. Муаллиф кӯшиш намуд, ки ба тадқиқи ҳамаҷонибаи ин масъала пардохта, онро бо материалҳои оид ба муносибат ва робитаҳои иқтисодӣ ва таърихию мадании халқҳо ва синтези маданӣ пурратар созад.

Инсоният маҳз ба тавассути ривоҷи истеҳсолот ва маданият, мубодилаи комёбӣ, дониш ва таҷрибаҳои амалӣ ба пешрафти худ ноил гардидааст. Муборизаи муттафиқонаи халқҳо, ки дар ҷараёни он дӯстӣ ва бародарии онҳо ба вуҷуд омада, беш аз пеш устувор мешуд, дар муқобили тохтутозҳои харобиовар ва ғоратгаронаи ӯрдуҳои Искандари Мақдунӣ, Чингизхон, Темур ва дигар истилогарон монеаи сахте гардида буд. Ҳамкорӣ дар роҳи пешрафти иҷтимоӣ, алоқаҳои мусолиматомези тиҷоратию иқтисодӣ ба инкишофи синтези маданӣ мусоидат менамуд. Ба ин маънӣ санъати Юнони Қадим, санъати Қандаҳор, ки дар худ беҳтарин офаридаҳои мардуми Ҳиндустон, Осиёи Миёна, Порт ва Юнонро пайвастааст ва адабиёти арабизабонро бо фазилатҳои байналмилалии он метавон хотиррасон кард. Иртиботи наздик ва ғанӣ сохтани маданияти якдигар боиси тавлиди сарватҳои муштараки маданӣ гардид. Дар айни замон анъанаҳои маҳаллӣ, хусусият ва ҷиҳатҳои ба худ хоси маданияти халқҳо, аз он ҷумла аҳолии давраҳои қадим ва асри миёнаи Тоҷикистон ва умуман халқҳои Осиёи Миёна, ки маданияти олӣ ва ба дараҷаи баланди тараққиёт расидаро ба вуҷуд овардаанд, маҳфуз монд.

Харитаҳои таърихӣ аз китоби «Таърихи халқи тоҷик (ҷ. I– II, М., 1963–1964) иқтибос шудаанд. Тасвирҳоро Эрмитажи давлатӣ, Институти санъатшиносии РСС Ўзбекистон, Институти таърихи ба номи Аҳмади Дониши Академияи фанҳои РСС Тоҷикистон, музеи Британия, ташкилоти бостоншиносии Франсия дар Афғонистон ва дигар муассисаҳои илмии советӣ ва хориҷӣ ва инчунин донишмандони ҷудогона лутфан дар ихтиёри муаллиф гузоштанд.

Таълифи асар дар соли 1970 анҷом ёфта буд. Бинобар ин, дар он асосан ҳамон манбаъҳо ва тадқиқотҳое, ки то охири соли 1969 ва аввали соли 1970 дастраси муаллиф буданд, мавриди истифода қарор гирифтанд. Он чӣ ки баъдтар, то аввали соли 1977, ба даст омад, дар нашри тоҷикии асар қисман истифода шуд.

Нашри русии китобро олимони советӣ ва хориҷӣ ба некӣ истиқбол карданд ва тақризҳои зиёд далели ин аст. Вале баъди нашри русии китоб аллакай панҷ сол  гузашт, ки ин дар айёми инкишофи босуръати илм муддати кам нест. Дар ин солҳо маъхазҳои мухталиф ва пуранвои таърихӣ пайдо шуд, археологҳо ҳам ба бисёр кашфиётҳои беҳамто ноил шуданд. Оид ба давраҳои гуногун бисёр асарҳои илмии тадқиқотӣ интишор гардиданд. Худи муаллиф низ тадқиқи ҳаматарафаи масъалаҳоеро, ки дар китоб дарҷ шуданд, идома дода, ҳудуди хронологии онро аз нимаи аввали асри ХVIII то ғалабаи Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр расонид. Дар натиҷа зарурат пеш омад, ки баъзе нуктаҳои асар тағйир дода шуда, баъзе ҷойҳои он мукаммал ва баъзе фаслҳои он муфассалтар карда шавад. Вале гуфтан даркор, ки бандубасти асар тағйир наёфт ва фақат ба сабаби афзудани ҳаҷм китоб ба ду қисм ҷудо карда шуд.

Муаллиф ба ҳамаи онҳое, ки бо маслиҳат, илова ва қайду эродҳои муфиди худ ба ӯ кӯмак карданд, алалхусус ба А.Е. Бертелс, И.С. Брагинский, Э.А. Грантовский, Е.А. Давидович, А.М. Мирзоев, И.М. Оранский, В.А. Ранов, В. А. Ромодин, албатта, ба муҳарири нашри русии китоб Б.А. Литвинский ва муҳаррири нашри тоҷикии китоб А. Мухторов ташаккури самимӣ изҳор менамояд.

 

 

Муқаддима: 150 комментариев

  • в
    Permalink

    What’s up everyone, it’s my first visit at this
    website, and paragraph is genuinely fruitful for me,
    keep up posting these types of articles or reviews.

    Ответ
  • в
    Permalink

    When I originally commented I clicked the «Notify me when new comments are added» checkbox and now each time a comment is added I get three e-mails with the same comment.

    Is there any way you can remove people from that
    service? Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for your personal marvelous posting!
    I quite enjoyed reading it, you are a great author.I will
    be sure to bookmark your blog and will come back at some point.
    I want to encourage one to continue your great work,
    have a nice afternoon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I got this web site from my friend who shared with me on the topic of this web page and at the moment this time I am visiting
    this web site and reading very informative articles at this place.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I must thank you for the efforts you have put in writing this blog.
    I really hope to view the same high-grade blog posts from you in the future as well.
    In truth, your creative writing abilities has encouraged me to get my own blog now 😉

    Ответ
  • в
    Permalink

    You’ve made some good points there. I looked on the web for more information about the issue and found
    most people will go along with your views on this web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there, I think your site might be having browser compatibility issues.

    When I look at your website in Chrome, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.

    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, awesome blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! I could have sworn I’ve been to this web site before but after looking at many of the posts I realized it’s new to me.
    Nonetheless, I’m definitely pleased I discovered it and I’ll be bookmarking it and checking back regularly!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy outstanding website! Does running a blog such as this take a
    massive amount work? I’ve no expertise in programming however I was hoping to start
    my own blog soon. Anyhow, should you have any ideas or
    techniques for new blog owners please share. I understand this is off topic but I
    simply had to ask. Thanks a lot!

    Ответ
  • в
    Permalink

    fantastic issues altogether, you simply gained a new reader.
    What might you recommend in regards to your put up that you simply made a few days
    in the past? Any sure?

    Ответ
  • в
    Permalink

    hello there and thank you for your information – I have certainly picked
    up something new from right here. I did however expertise some technical points using this web site, since I experienced
    to reload the site lots of times previous to I could get it to load properly.
    I had been wondering if your web host is OK? Not that I’m complaining, but slow loading instances times will sometimes affect your placement in google
    and could damage your high quality score if advertising and marketing with Adwords.
    Anyway I am adding this RSS to my email and can look out for a lot more of your respective
    fascinating content. Make sure you update this again very
    soon.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey very cool website!! Man .. Excellent .. Amazing
    .. I will bookmark your web site and take the feeds also?
    I’m satisfied to seek out numerous helpful information here within the post, we need develop more techniques in this
    regard, thanks for sharing. . . . . .

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you desire to take much from this article then you have to apply such techniques to
    your won website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good post! We are linking to this particularly great article on our site.

    Keep up the good writing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am sure this article has touched all the internet visitors, its really really
    fastidious paragraph on building up new web
    site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know the way I ended up right here,
    however I thought this put up used to be great.
    I do not recognize who you are however certainly you’re going to a well-known blogger in the event you are not already.
    Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    What i do not understood is in reality how you are not
    really a lot more neatly-preferred than you may be right now.

    You’re so intelligent. You already know therefore considerably
    in terms of this matter, made me personally imagine it from so many numerous angles.
    Its like women and men aren’t interested except it is one thing to accomplish with Woman gaga!

    Your individual stuffs great. Always handle it up!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in exchanging links or maybe guest
    authoring a blog post or vice-versa? My blog addresses a lot of the same topics as yours and I feel we could greatly benefit from
    each other. If you might be interested feel free to shoot me an email.
    I look forward to hearing from you! Wonderful blog by the way!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there! Would you mind if I share your blog with my myspace group?
    There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content.
    Please let me know. Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Amazing blog! Do you have any suggestions for aspiring writers?
    I’m hoping to start my own site soon but I’m a little lost on everything.
    Would you advise starting with a free platform like
    Wordpress or go for a paid option? There are so many options out
    there that I’m completely overwhelmed .. Any recommendations?
    Bless you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Whats up this is kinda of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG
    editors or if you have to manually code with HTML.
    I’m starting a blog soon but have no coding
    knowledge so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    If some one needs expert view regarding blogging and site-building then i
    propose him/her to pay a visit this web site, Keep up the pleasant work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What i do not understood is in fact how you are no longer actually a lot more
    neatly-favored than you might be right now. You’re
    so intelligent. You recognize thus considerably on the subject of this topic, made me in my opinion believe it from numerous numerous angles.
    Its like women and men are not fascinated until it is one thing to do
    with Lady gaga! Your individual stuffs nice. At all times care for it up!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I could have sworn I’ve been to this site before but after browsing through a few of the articles I realized it’s new to
    me. Nonetheless, I’m certainly pleased I stumbled upon it and I’ll be bookmarking
    it and checking back frequently!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Yesterday, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to see if it
    can survive a thirty foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now
    destroyed and she has 83 views. I know this is completely off topic but I had to share it with someone!

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s remarkable to pay a visit this web page and reading the views of
    all friends concerning this post, while I am also eager of getting
    know-how.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hmm is anyone else having problems with
    the pictures on this blog loading? I’m trying to find out if its
    a problem on my end or if it’s the blog. Any responses would be
    greatly appreciated.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice post. I was checking continuously this blog and I’m impressed!
    Very useful info specially the last part 🙂 I care for such info
    a lot. I was seeking this particular information for a very
    long time. Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    whoah this weblog is magnificent i love studying your
    articles. Stay up the great work! You know, a lot of people are searching around for this information, you can aid them greatly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Sweet blog! I found it while searching on Yahoo
    News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Appreciate it

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there, just became aware of your blog through
    Google, and found that it’s really informative.
    I’m going to watch out for brussels. I’ll appreciate if you continue this in future.
    A lot of people will be benefited from your writing.
    Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, I think your site might be having browser compatibility
    issues. When I look at your website in Chrome,
    it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, wonderful blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    My brother recommended I might like this web site. He was
    entirely right. This post actually made my day. You can not imagine simply how much
    time I had spent for this information! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good.

    I do not know who you are but definitely you
    are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there to every , for the reason that I am really keen of reading
    this website’s post to be updated regularly. It carries nice information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m amazed, I have to admit. Seldom do I encounter a blog that’s equally educative and engaging,
    and without a doubt, you have hit the nail on the
    head. The issue is something which too few folks are speaking
    intelligently about. I’m very happy I found this in my search for something concerning
    this.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent pieces. Keep writing such kind of information on your
    site. Im really impressed by your site.
    Hello there, You have performed an excellent job. I will certainly digg it
    and in my opinion suggest to my friends. I’m sure
    they’ll be benefited from this site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very nice post. I simply stumbled upon your weblog and wished to mention that I have really enjoyed browsing your blog posts.
    In any case I will be subscribing on your rss feed and I hope you write once more very soon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    hello there and thank you for your info – I’ve definitely picked up anything new from right here.

    I did however expertise several technical points using this web site,
    as I experienced to reload the website many times previous
    to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web host is OK?
    Not that I’m complaining, but slow loading instances times will often affect your
    placement in google and could damage your high quality score if ads and marketing with Adwords.
    Anyway I am adding this RSS to my email and could look out
    for much more of your respective fascinating content.
    Make sure you update this again soon.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’ve been surfing on-line greater than three hours these days, but I
    never found any interesting article like yours. It’s pretty value enough for me.

    In my view, if all site owners and bloggers made good content
    material as you did, the web will likely be much more useful than ever
    before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as
    though you relied on the video to make your point.
    You obviously know what youre talking about, why throw away your intelligence
    on just posting videos to your blog when you could be giving us something informative to read?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could
    add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
    I’ve been looking for a plug-in like this for quite
    some time and was hoping maybe you would have some experience with something
    like this. Please let me know if you run into anything.
    I truly enjoy reading your blog and I look forward
    to your new updates.

    Ответ
  • в
    Permalink

    After I initially left a comment I appear to have
    clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now each time a comment is added I recieve four emails with the same comment.
    Is there a way you can remove me from that service?
    Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there it’s me, I am also visiting this website
    regularly, this website is really pleasant and the visitors are truly sharing pleasant thoughts.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Woah! I’m really loving the template/theme of this website.
    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s tough to get that «perfect balance» between usability and appearance.
    I must say that you’ve done a amazing job with this.

    In addition, the blog loads extremely quick for me on Chrome.
    Excellent Blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’ve been surfing online more than 3 hours today,
    yet I never found any interesting article like
    yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all site owners
    and bloggers made good content as you did, the web will be
    much more useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m impressed, I have to say. Really rarely do I encounter a weblog that’s each educative and entertaining, and let me let you know, you could have hit the nail on the head. Your concept is excellent; the difficulty is one thing that not enough persons are talking intelligently about. I am very glad that I stumbled across this in my seek for one thing relating to this.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I have been browsing online more than 2 hours today,
    yet I never found any interesting article like yours.
    It is pretty worth enough for me. Personally, if all web owners and bloggers made good content as you did, the web will
    be a lot more useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My relatives always say that I am killing my time here at net, but I
    know I am getting knowledge every day by reading such nice articles or reviews.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I wanted to thank you for this great read!!
    I absolutely loved every bit of it. I have got you saved as
    a favorite to look at new things you post…

    Ответ
  • в
    Permalink

    Heya i’m for the first time here. I found this board and I find It really useful & it helped me out much.

    I hope to give something back and aid others like you aided me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Tremendous things here. I am very happy to look your post.
    Thanks so much and I am looking forward to touch you. Will you please drop me a e-mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! This is my 1st comment here so I just wanted to
    give a quick shout out and say I really enjoy reading through your blog posts.

    Can you suggest any other blogs/websites/forums that deal with the same topics?
    Thank you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good day I am so happy I found your webpage, I really found you by accident, while I was looking on Yahoo for
    something else, Nonetheless I am here now and would
    just like to say kudos for a fantastic post and a all round entertaining blog (I also
    love the theme/design), I don’t have time to read
    through it all at the minute but I have bookmarked it and also included
    your RSS feeds, so when I have time I will be back to read more, Please do keep up the great
    work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Normally I do not learn post on blogs, however
    I would like to say that this write-up very forced me to take a look at and do it!
    Your writing taste has been amazed me. Thank you, quite nice post.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great post. I used to be checking continuously this blog
    and I am impressed! Extremely useful info specially the last part :
    ) I deal with such info a lot. I was looking for this certain information for a very lengthy time.
    Thanks and good luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! I simply wish to give you a big thumbs up for
    the great information you have right here on this post. I will be returning to your web site for more soon.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Very useful advice within this post! It is the little changes that will make the most important changes.
    Many thanks for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! This is kind of off topic but I need
    some help from an established blog. Is it very difficult to set
    up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast.
    I’m thinking about creating my own but I’m not sure where to begin. Do you have any tips or suggestions?

    With thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    I blog frequently and I genuinely appreciate your content.

    This great article has truly peaked my interest. I will book mark your site and keep checking for new information about once per week.

    I opted in for your RSS feed too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I just wanted to ask if you ever have any issues with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing a few months of hard work due
    to no backup. Do you have any methods to prevent hackers?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I just couldn’t go away your web site prior to suggesting that I extremely loved the
    usual information a person provide to your
    guests? Is gonna be back incessantly in order to inspect new posts

    Ответ
  • в
    Permalink

    My brother suggested I might like this web site.
    He was once entirely right. This put up truly made my day.

    You cann’t consider simply how a lot time I had spent for this information! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, this weekend is pleasant designed for me, since this moment i
    am reading this enormous informative post
    here at my residence.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello just wanted to give you a quick heads up.
    The text in your article seem to be running off the screen in Chrome.
    I’m not sure if this is a format issue or something to do with web browser
    compatibility but I figured I’d post to let you know. The design look great though!

    Hope you get the issue resolved soon. Kudos

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there just wanted to give you a quick heads
    up and let you know a few of the pictures aren’t loading correctly.
    I’m not sure why but I think its a linking issue.
    I’ve tried it in two different browsers and both show the
    same results.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up, all is going fine here and ofcourse every one is sharing data, that’s truly good, keep up writing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article.
    I will make sure to bookmark it and return to read more of your
    useful information. Thanks for the post.

    I’ll definitely return.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there, I think your blog might be having browser compatibility
    issues. When I look at your blog site in Ie, it
    looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.

    I just wanted to give you a quick heads up!
    Other then that, superb blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Simply desire to say your article is as surprising.
    The clearness in your post is simply nice and i can assume you are
    an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your RSS
    feed to keep updated with forthcoming post.
    Thanks a million and please carry on the enjoyable
    work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, just became aware of your blog through Google,
    and found that it’s truly informative. I’m gonna watch out for brussels.

    I will appreciate if you continue this in future.
    Numerous people will be benefited from your writing.
    Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Admiring the time and effort you put into
    your blog and detailed information you provide. It’s good to come across a blog every once in a while that isn’t the same out of date rehashed information. Fantastic read!
    I’ve bookmarked your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I think this is one of the most significant information for me.

    And i am glad reading your article. But should remark on some general things, The
    web site style is great, the articles is really nice : D.

    Good job, cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! This article could not be written any better!
    Reading through this post reminds me of my previous roommate!
    He constantly kept talking about this. I most certainly
    will send this information to him. Fairly certain he’ll have a good read.

    I appreciate you for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello! I realize this is kind of off-topic however I had to ask.

    Does operating a well-established blog such as yours require a large amount of
    work? I am brand new to running a blog however I do write in my diary everyday.

    I’d like to start a blog so I will be able to share my experience and feelings online.
    Please let me know if you have any kind of ideas or tips for
    brand new aspiring bloggers. Appreciate it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Appreciation to my father who told me regarding this
    website, this blog is in fact remarkable.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really enjoying the design and layout of your site.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant
    for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme?
    Exceptional work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this web site by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him as no
    one else know such detailed about my trouble.
    You are incredible! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Paragraph writing is also a fun, if you be acquainted with afterward you can write
    if not it is complicated to write.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greate pieces. Keep writing such kind of information on your site.

    Im really impressed by it.
    Hey there, You have performed a great job.
    I will definitely digg it and in my opinion suggest to my friends.

    I’m sure they will be benefited from this web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What a information of un-ambiguity and preserveness of valuable knowledge on the topic of unpredicted feelings.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! This post couldn’t be written much better! Looking at this post reminds
    me of my previous roommate! He always kept talking about this.

    I will forward this information to him. Fairly certain he’ll have a good read.
    Thank you for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    You could definitely see your skills within the work you write.
    The arena hopes for even more passionate writers such as you who are not afraid to
    mention how they believe. At all times go after your heart.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I seriously love your blog.. Excellent colors & theme. Did you build this web site yourself?
    Please reply back as I’m planning to create my very own site and would love to learn where you got this from or exactly
    what the theme is called. Many thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the helpful information you provide in your articles.

    I will bookmark your weblog and test once more right here frequently.
    I am reasonably sure I’ll be informed many new stuff proper
    right here! Good luck for the following!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow! At last I got a blog from where I know how to really get valuable facts regarding my
    study and knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow, superb blog layout! How long have you been blogging for?
    you made blogging look easy. The overall look of your site is excellent, let alone the
    content!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice post. I used to be checking continuously this weblog and I’m impressed!
    Extremely helpful information specifically the final phase 🙂 I deal with such information a lot.
    I was looking for this particular info for a long time.
    Thanks and good luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Appreciation to my father who informed me concerning this web site, this webpage is really awesome.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this article fully on the topic of the difference of
    latest and preceding technologies, it’s amazing article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Spot on with this write-up, I truly believe this website needs a great deal more attention. I’ll probably be back again to read more, thanks for the information!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever thought about including a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is important and everything. However think of
    if you added some great photos or videos to give your posts more, «pop»!
    Your content is excellent but with images and video clips,
    this website could undeniably be one of the best in its niche.
    Superb blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know the way I ended up here, however I assumed this publish was great.

    I don’t know who you are however definitely you are going to a
    famous blogger if you are not already. Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there to all, how is all, I think every one is getting more from this web site, and your views are nice designed for new people.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I all the time used to read post in news papers but now as I am a user of net so from now I am using net for articles or
    reviews, thanks to web.

    Ответ
  • в
    Permalink

    If some one wants expert view regarding blogging then i propose him/her to
    go to see this website, Keep up the pleasant work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there friends, how is all, and what you would like
    to say concerning this paragraph, in my view its actually remarkable in favor of me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey! I just wanted to ask if you ever have any problems
    with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing several weeks of hard work due to no backup.
    Do you have any methods to prevent hackers?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this blog by my cousin. I’m not sure whether
    this post is written by him as nobody else know
    such detailed about my trouble. You are wonderful!

    Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there this is kind of of off topic but I was wondering if
    blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually
    code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding expertise so I
    wanted to get guidance from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    This article will help the internet viewers for setting up new web site or even a blog from
    start to end.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you
    are just extremely great. I really like what you’ve acquired here, really
    like what you’re saying and the way in which you say it.

    You make it enjoyable and you still take care of to keep it
    sensible. I can’t wait to read far more from you. This is actually a great website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m amazed, I have to admit. Rarely do I come across a blog that’s equally educative
    and engaging, and without a doubt, you’ve hit the nail on the head.
    The problem is something which not enough men and women are speaking intelligently about.
    I am very happy that I found this in my hunt for something concerning
    this.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there! I’m at work browsing your blog from my new iphone
    4! Just wanted to say I love reading your blog
    and look forward to all your posts! Keep up the superb work!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Please let me know if you’re looking for a writer for your weblog.
    You have some really good posts and I feel I would be a
    good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some content for
    your blog in exchange for a link back to mine. Please send me an e-mail if interested.
    Thank you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    This is my first time pay a quick visit at here and
    i am truly impressed to read all at one place.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good day very nice blog!! Man .. Beautiful .. Superb ..

    I will bookmark your blog and take the feeds also? I’m satisfied to find numerous helpful info right here within the put up, we’d like
    work out extra strategies in this regard, thanks for sharing.
    . . . . .

    Ответ
  • в
    Permalink

    This is really interesting, You are a very skilled blogger.
    I have joined your feed and look forward to seeking more
    of your wonderful post. Also, I’ve shared your website
    in my social networks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Every weekend i used to pay a visit this site,
    for the reason that i wish for enjoyment, since this this site conations genuinely fastidious funny material
    too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am genuinely thankful to the holder of this site who has shared this great post at at this time.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great post. I used to be checking continuously this weblog and I am inspired!
    Very useful info particularly the remaining section :
    ) I deal with such information much. I was looking for this certain info for a long time.

    Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there, I discovered your site via Google at
    the same time as searching for a related topic, your web site got here up, it looks great.
    I have bookmarked it in my google bookmarks.
    Hi there, simply become aware of your blog via Google, and found that it’s truly informative.
    I’m going to be careful for brussels. I’ll be grateful if you happen to
    continue this in future. Numerous people will be benefited from your
    writing. Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there Dear, are you really visiting this web site daily, if so then you will definitely
    obtain fastidious knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My relatives all the time say that I am killing my time here at
    net, but I know I am getting know-how daily by reading thes pleasant articles.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Currently it looks like WordPress is the top blogging platform out there right now.
    (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?

    Ответ
  • в
    Permalink

    whoah this weblog is great i like reading your articles.
    Keep up the good work! You understand, many persons are looking around for
    this info, you can help them greatly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My brother suggested I might like this web site.

    He used to be entirely right. This put up actually made my
    day. You can not believe just how a lot time
    I had spent for this information! Thank you!

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *