Вазъияти Аморати Бухоро дар арафаи револютсияи солҳои 1905-1907 — Донишхона

Вазъияти Аморати Бухоро дар арафаи револютсияи солҳои 1905-1907

Аморати Бухоро дар давраи аз соли 1868 то охири асри ХIХ истиқлолияти худро торафт бештар аз даст медиҳад. Дар соли 1886 дар Бухоро «Агентии сиёсии императории Россия» таъсис меёбад, ки он ба вазири корҳои хориҷӣ ва генерал-губернатори Туркистон тобеъ буд. Агентӣ дар аморати Бухоро сиёсати мустамликадории ҳокимияти подшоҳиро ба амал мебаровард. Дар ибтидои асри ХХ дар қаламрави аморат қӯшуни ҳаштҳазорнафарии подшоҳ мавҷуд буд, ки он хатти сарҳад ва пунктҳои муҳимтарини стратегии аморатро ишғол мекард. Дар соли 1895 қаламрави аморат ба сарҳади боҷхонагии империяи Россия ҳамроҳ карда мешавад. Амир аз ҳуқуқи сикка задани пул бе иҷозати генерал-губернатори Туркистон маҳрум мегардад. Дар пойтахти аморат шӯъбаи банки давлатии Россия кушода мешавад. Шӯъбаҳои банкҳои хусусӣ пайдо мешаванд. Банкҳо иқтисодиёти мамлакатҳоро тадриҷан ба даст гирифта, ба соҳаи савдо, ба пахтакорӣ, гӯсфандҳои қарокӯлпарварӣ ва ҳоказо сар медароварданд.

Иқтисодиёти аморати Бухоро, алалхусус, ноҳияҳои шарқии он мисли пештара хусусияти ниҳоят қафомондаи зироатпарварӣ дошт. Дар ноҳияҳои тоҷикнишин саноат қариб умуман набуд. Дар тамоми Бухорои шарқӣ фақат дар Ҷилликӯл як заводи хурди пахта кор мекард. Ягона соҳаи саноат, ки гӯё андаке ҷон гирифтанӣ мешуд, саноати истихроҷи маъдан буд. Агар миқёси сарвати зери замини Тоҷикистонро ба назар гирем, андозаи он ҳам ночиз буд. Вале ҳаминро ҳам гуфтан даркор, ки ба шарофати заҳмати олимону сайёҳони машҳури чоряки охири асри ХIХ Россия конҳои калони ангишт, тилло, оҳан, қӯрғошим, мис, селитра, намак ва ғайра кашф шуданд. Вале ба истифодаи босамари ин конҳо қафомонии умумии иқтисодии Бухоро монеъ мешуд. Ғайр аз ин бойҳои маҳаллӣ метарсиданд, ки ба ин «савдо»-и ношиносу номаълум маблағе гузоранд. Ба ин сабаб ва боз бо баъзе дигар сабабҳо ташкили истифодаи конҳо дар ихтиёри соҳибкорони империяи Россия монд. Яке аз кормандони боғайрати ин арса инженери кӯҳкорӣ П.Н.Жоравко – Похорский буд. Бо дастгирии «Агентии сиёсии императории Россия» дар Бухоро ба вай муяссар шуд, ки бо амир шартномае бандад (июни соли 1895) ва ҳуқуқ пайдо кунад, ки конҳои тиллои бекии Балҷувон ва Дарвозро истифода барад. Жоравко– Покорский дар соҳили дарёи Яхсу дар Балҷувон кони тиллоро ба кор андохт, ки аз он соли 1900 5 қадоқу 18 нахӯд ва соли 1909 16 қадоқу 23 нахӯд тилло гирифта шуд.

Дигар намудҳои маъданро асосан худи аҳолии маҳаллӣ истихроҷ мекард ва ба хӯҷаинҳои худ ҳаққи калони иҷора медоданд (маҳз ба ҳамин сабаб, масалан, беки Балҷувон ва атрофиёнаш ҳарҷониба пеши роҳи соҳибкорони Россияро мегирифтанд ва намемонданд, ки онҳо ба конҳои тилло кордор шаванд). Ҳаққи иҷозати истихроҷи тилло баъзан чоряки тамоми он тиллое буд, ки заршӯйҳо бо машаққат ба даст меоварданд. Агар инро ҳам ба назар гирем, ки баъди адои ҳаққи иҷозат боз закот додан даркор буд, амир ва як олам калоншавандаҳою муллоҳоро қаноатманд кунонидан зарур буд, худ аз худ равшан мешавад, ки саноати истихроҷи маъдан фоидаи казоӣ надошт, ба ҳар ҳол, ба соҳибкорони маҳаллӣ даромади кироӣ намедод.

Равнақи муомилоти тиҷорат

Пас аз анҷоми сохтмони роҳи оҳани Тошканд, ки Осиёи Миёнаро бо Оренбургу Москва пайваст, тиҷорат хеле равнақ ёфт. Масалан, агар соли 1865 содироти Бухоро 3306 ҳазор сӯми тилло ва воридоташ 1913 ҳазор сӯми тилло бошад, пас солҳои 1900-1904 ба ҳисоби миёна содирот ба 23700 ҳазор сӯми тилло ва воридот ба 23 200 ҳазор сӯми тилло расид.

Муносибатҳои пулию молӣ хеле ривоҷ ёфтанд. Деҳқонон беш аз пеш барои бозор шуда кор мекарданду ба тақозои содирот мутобиқ мешуданд. Агар солҳои 1850–1860 барои содирот тақрибан 50 ҳазор пуд пахта ҷудо карда бошанд, пас дар арафаи асри ХIХ аллакай 1200 ҳазор пуд пахта барои содирот ҷудо карда шуд. Дар миёнаҳои асри ХIХ содироти пӯсти қарокӯлӣ соле ҳамагӣ 30-40 ҳазор дона бошад, ин миқдор дар ибтидои асри ХХ ба 1 млн. дона расид, мисли ҳамин содироти пашм ҳам соле аз якчанд ҳазор пуд то 150-170 ҳазор пуд афзуд.

Бухорои шарқӣ ҳам мисли тамоми аморат аз воридоти рӯзафзуни молҳои фабрику заводҳои Россия хеле зиён дид. Миқдори фурӯши ин гуна молҳо дар Бухорои шарқӣ нисбат ба вилоятҳои Туркистон камтар бошад ҳам, вале ба он дараҷае буд, ки тавонист ба саноати косибии маҳаллӣ зарбаи короӣ занад. Ин зарбаро фақат мушкилгузар будани баъзе вилоятҳову ноҳияҳо андак сабук кард. Дар якчанд шаҳрҳои нисбатан калони Бухорои шарқӣ – Душанбе, Ҳисор, Кӯлоб, Қаротоғ, Балҷувон истеҳсоли газворҳои абрешимию пашмию пахтагин, маснуоти кулолию чармгарӣ, асбоби зироат, корду шамшер ва ғайра идома дошт. Зимнан баъзе бекиҳо маҳз дар истеҳсоли ин ё он намуди маҳсулоту маснуот тахассус меёфтанд. Масалан, Дарвоз, ки аз конҳои маъдани оҳан бой буд, асосан маснуоти оҳанин мебароварду ноҳияҳои ҳамсояро ҳам бо асбобу анҷоми зироат таъмин мекард. Дар Кӯлобу Балҷувон чармгарӣ ва истеҳсоли маснуоти чармин мақоми намоён дошт. Ҳисор бо шоҳиҳои худ, Қаротегин бо хӯрҷинҳои пат, намад, газворҳои пахтагин, Қубодиён бо абрешими худ ном бароварда буданд. Дар бекиҳо инчунин корхонаву дӯконҳое, ки барои таъмини эҳтиёҷи рӯзгори мардум зарур мебошанд, низ вуҷуд доштанд – осиёбҳо, обҷувозҳо, ҷувозхонаҳо, дӯконҳои оҳангарӣ, мисгарӣ ва ғ.

Худсарию бедодии феодалҳо ба равнақи истеҳсолоти ин соҳаҳо ҳам монеъ шуд. Намемонд, ки он каму беш бемалол вусъат ёбад. Масалан, газетаи «Туркестанские ведомости» навишта буд: «Дар бекии Ҳисор, бешубҳа, шоҳии дар ҷаҳон беҳтарин истеҳсол карда мешавад, вале он мутлақо ба бозор намебарояд, зеро тамоми онро худи бек кашида мегираду нархашро ҳам худаш мемонад ва бар замми ин, чанд тӯби онро як тин надода азони худ ҳам мекунад» .

Аҳволи аҳли меҳнат

Дар хоҷагии қишлоқ ривоҷ ёфтани муносибатҳои пулию молӣ таҷзияи деҳқононро хеле тезонд–дар як қутб бойҳои кулак ва дар қутби дигар камбағалон, батракҳои безамин (мардикорон, ятимон, хизматгорон), мазлумон ҷойгир шуданд.

Деҳқонон аз кулфати безаминӣ аз ҷон безор мешуданд. Масалан, дар бекии Ҳисор бойҳо, ки ҳамагӣ 7,6% аҳолӣ буданд, 45,6% тамоми заминҳои обиро соҳибӣ мекарданд. Дар дасти 28% хоҷагиҳои камзамин ҳамагӣ 1% заминҳои обӣ буд. Дар ноҳияи ҳозираи Орҷоникидзеобод 1,3% бойҳо 32% заминҳои обиро соҳибӣ мекарданду 38% хоҷагиҳои камзамин ҳамагӣ 2,3% заминро кишт менамуданд. Бойҳову судхӯрон деҳқони сарсахтро бо ҳазор ҳилаву найранг хонавайрон мекарданду маҷбур месохтанд, ки қарз бардораду як пора заминашро ба гарав монад. Барои ин ки деҳқон дар замини худаш кор кунад, маҷбур буд, ки ба қарзхоҳ фоидаи ноинсофонае диҳад. Ҳамаи ин толону тороҷро бо васиқаи замин ба расмият медароварданд, ки он деҳқонро дасту по баста, ба дасти бой медод ва тамоми лоқупару чизу чораву аҳлу аёлаш ба ихтиёри бой ё судхӯр мегузашт.

Дар аморати Бухоро деҳқонони ба ғуломӣ афтода бисёр буданд. Ҳамаи қарздорони қарзашонро адо накарда, инчунин бақиядорони аз хазинаи амир қарздор ба дафтарҳои махсус қайд карда мешуданд. Деҳқоне, ки номаш ба чунин дафтар афтода бошад, аз ҳамаи ҳуқуқҳо, аз ҷумла, аз ҳуқуқи бемалол ба ягон ҷо сафар кардан маҳрум мегашт. Ҷорчиён номи ӯро дар бозорҳо эълон мекарданд ва баъд аз он ҳар касе ки қарзи дар дафтар қайдшударо адо кунад ё худ ба адо кардан ӯҳдадор шавад, ҳуқуқи хӯҷаини ҳамон шахси қарздор шуданро молик мегашт.

Деҳқонони ба ғуломӣ афтода қашшоқона рӯз гузаронда, корҳои вазнинтарини зӯрталабро иҷро мекарданд. Ҳатто онҳоро ба омочу ароба қатӣ мекарданд. Онҳо дар бадали меҳнати пуразоби худ як порча зағораи қоқу андаке шавлаи ҷуворӣ мегирифтанд, дар оғилхонаҳо бо чорпоён якҷоя мезистанд. Онҳоро калтаккорӣ карда, ба пойҳояшон ишкел меандохтанд.

Ғуломоне ҳам, ки вақти тохтутоз ба вилоятҳои ҳамсоя ба дасти бодиянишинҳо асир афтода ва дар бозорҳои ғуломфурӯшӣ фурӯхта мешуданд, дар шароити сахти тоқатфарсо мезистанд. Аз заминҳои давлатӣ ба фоидаи хазина аз даҳ чор ё худ аз сад чил қисми ҳосил гирифта мешуд.

Мувофиқи маълумоти С.Айнӣ, «истифои ҳаққи подшоҳӣ ба ин тариқа буд: вақти расидани ҳосил муставфии хироҷ (амлокдор) ё намояндаи он бо саворе чанд ба сари замин омада ҳосилро аз будаш ду дараҷа зиёдтар тахмин карда, миқдори ҳаққи подшоҳиро ба қиёси он тахмин ба номи деҳқони фалакзада навишта меравад… Дар охири сол, ки одатан нархи ғаллот гарон мешавад, билқасд маъмурони ҳукумат боз як ду бозорро гаронтар карда, нархро ба амир арз мекунанд. Табиӣ, нархҳои арзшуда аз тарафи амир тасдиқ меёбад ва бо ҳамон нарх ҳаққи подшоҳиро аз деҳқон нақдан меситонанд.

Бисёр воқеъ шудааст, ки деҳқон ҳама чизашро, ҳатто баъзан писар ва духтарашро фурӯхта ҳаққи подшоҳиро адо намудааст» .

Закоти чорпоро мувофиқи қоидаю қонуни маҳаллӣ аз рӯи саршумори мавҷудаи чорпо гирифтан лозим буд, аммо чунон ки С.Айнӣ менависад, дар ин бобат найрангу ҳилаҳои гуногуне ба кор бурда мешуданд. Масалан, агар падар ё худ бобои касе як вақтҳо як рама гӯсфанд дошта бошаду дар сари закотандозӣ саршумори гӯсфандон кам шуда бошад, писар ё набераи соҳиби рама аз рӯи миқдори пештараи дар рӯйхати кӯҳна будагӣ закот медод.

Дар сари роҳҳо аз роҳгузарон закоти савора гирифта ғорат мекарданд. Чун ягон роҳгузар ё сокини ягон шаҳр ба вилояти Бухоро сафар мекард, — менависад устод С.Айнӣ, — ӯро одатан закотчӣ аз назар мегузаронд. Агар ӯ ҳатто чизе надошта бошад ҳам, ки аз он закот гирифтан мумкин гардад, мебоист ба закотчӣ ягон чизро ҳамчун «дастовез» медод. Ба замми ин, тасдиқномаи як закотчиро закотчии дигар ба эътибор намегирифт ва дубора закот мерӯёнд. Ҳатто камбағалоне, ки аз мардикорӣ ба диёри худ бармегаштанд, аз закотдиҳӣ озод набуданд. Дар замони амир Абулаҳад (1885-1910) закоти чорпо, хироҷ аз хоҷагии қишлоқ ва закоти савдо шакли ғоратгарии рӯйростро ба худ гирифта буд.

Аҳволи ҳунармандони гуногункасб низ вазнин буд. Ҳатто ҳунармандоне, ки дорои маҳорати баланди шахсӣ буданд, бо олоти бағоят оддӣ маҳсули корро зиёд ва бо молҳои аз дигар ҷойҳо овардамешудагии фабрика рақобат карда наметавонистанд.

Дар Бухоро 9 корхонаи калони бофандагӣ буд, ки ҳар кадоме 50-60-тогӣ дастгоҳ дошт ва ин мануфактураҳои хурд аз они Ҳоҷӣ Қурбон, Ҳоҷӣ Абдулҷаббор ва дигарон буданд. Ба ғайр аз ин 80 корхонаи хурди бофандагии 3-4 дастгоҳдор мавҷуд буд. Ҳамагӣ дар Бухоро қариб 1500 бофанда кор мекард. Онҳо дар шароити вазнини тоқатфарсо, рӯзи дароз аз дӯконхона берун наомада кор мекарданд. На фақат ҳунармандони кироя, балки косибони алоҳидаи яккадаст ҳам аз тарафи соҳибони корхонаҳои калони бофандагӣ гирифтори асорат шуда буданд.

Алалхусус, аҳволи ҳунармандони кироя вазнин буд. Барои нишон додани системаи ваҳшиёнаи истисморшавии онҳо баъзе рақамҳоро мисол меоварем. Косибон ҳафтае як ҷӯра алоча мебофтанд, ки як тоқаи он 12 олчин буда, дар бозор 10 сӯму 20 тин меистод. Косиб бошад, ҳафтае 1 сӯму 20 тин ҳақ мегирифт. Косибон якумр аз соҳибкорони худ қарздор буданд. Косиби қарздорро ба корхонаи дигар (агар соҳиби он қарзи косибро диҳад) гузарондан, яъне фурӯхтан мумкин буд.

Мануфактураҳои дигар ҳам сохта мешуданд, ки дар онҳо ҳунармандон дар зери истисмори сахти бераҳмона мемонданд. С.Айнӣ дар «Ёддоштҳо» чунин мануфактура – устохонаи рехтагариеро тасвир мекунад, ки ба шайхи давлатманд тааллуқ дошт. Коргарон дигар ба азобу машаққат тобоварӣ карда натавониста, устохонаро оташ мезананд ва соҳибаш дар он ҷо месӯзад. Эътирози коргарони бадбахт дар ҳамин шакл зоҳир гардид.

Эътироз дар шаклҳои дигар ҳам баён мешуд. Аҳолии баъзе маҳалҳо яроқ ба даст гирифта, зидди талошу тороҷу худсарию бедодиҳои ҳукуматдорони амир мубориза мебурданд. Дар ибтидои асри ХХ дар бекиҳои Помир – дар Рӯшон, Шуғнон, Вахон вазъият бениҳоят тезутунд шуд. Аҳолии ин маҳалҳо, ки худ гушнагӣ мекашиданд, андозҳои сершумореро, ки аз онҳо ҳукуматдорони амир ситонданӣ мешуданд, адо карда наметавонистанд. Ба ин муносибат доимо шӯру ошӯбҳо мешуд.

Вазъият боз барои ҳамин ҳам шадид мешуд, ки дар ин ҷойҳо посбонгоҳҳои қӯшунҳои рус воқеъ буданд ва офитсерони онҳо хавф доштанд, ки тоҷикон ба хориҷа кӯчида мераванд . Агар ин тавр шавад, аз як тараф, посбонгоҳҳо аз манбаи хӯроку озуқа маҳрум мешуданд, аз тарафи дигар, ба ақидаи афсарон, «ба номи империяи Россия иснод мерасид». Дар байни офитсерон одамоне ҳам буданд, ки мафкураи демократӣ доштанд ва дар тоифаи худ нисбатан тараққипарвар ҳам буданду усулҳои асримиёнагии идораи Бухоро онҳоро ба даҳшат меовард. Масалан, сардори отряди Помир капитан А.Е.Снесарев дар бораи дигар шудани бекҳо навишта буд, ки «беки пештара мардумро ё ғорат мекард, ё калтак мезаду ҳар дуи инро якбора намекард; беки нав бошад, ҳар дуи ин корро якбора мекунад, яъне ҳам калтак мезанаду калтакхӯрдагонро ғорат ҳам мекунад. Зимнан барои ин талошу калтаккорӣ баҳонаи дуруст ҳам ҷуста наменишастанд, чаққа мешуданду беҳуда кӯфтан мегирифтанд» .

Бо исрори ҳукумати подшоҳӣ баъди дар бекиҳои Помир интишор ёфтани ҳокимияти Бухоро аз мардум дар муддати чанд сол андоз гирифтан мумкин набуд. Вале дар ин муддат сатҳи зиндагии мардум заррае боло нашуд, зеро асоси иқтисодии кишвар зироатпарварии беҳад қафомондае буд. Бинобар ин, вақте соли 1903 амалдорони амир эълон карданд, ки андоз гирифтанианд, мардуми ғарби Помир якбора ба шӯр омад. Дар баъзе маҳалҳо (масалан, дар Ғунд, Шохдара, Ғорон ва ғ.) мардум рӯйрост рахти сафар мебастанд, ки ба маҳалҳои озод аз ҳукми амир, масалан ба Туркистони тобеи ҳукумати подшоҳии Россия кӯчида мераванд. Ҳамон сардори Отряди Помир ба губернатори ҳарбии Фарғона ҳаросон хабар дода буд, ки дар баъзе ҷойҳо, «дар маҷлисҳои махфӣ» гап рафтааст, ки «акнун вақти он аст, ки тоҷикон худро муҳофизат кунанд ва милтиқ (чи тавре дар матни хабар айнан омадааст – «мултуқ») ба даст гиранд .

Тақрибан, пас аз ду ҳафта маълум шуд, ки ин хавф асос доштааст. 30 июни соли 1903 ба деҳаи Зинг (Вахон) ду амалдори Бухоро омада, адои андозро талаб карданд. Ин кор боиси ғазаби халқ гардид. Деҳқонон дар майдони канори деҳа ҷамъ омаданд. Дар ҷамъомади митингмонанд ҳама савганд хӯрданд, ки амлокдоронро мекушанду баъд аз хоки амири Бухоро гурехта мераванд.

Ҳавлие, ки дар он амлокдорон меистоданд, муҳосира карда ҳар дуро кашолакунон бароварданду дасту пояшонро куллук бастанд. Баъд чизу чораи худро ба китф партофта, ба роҳ баромаданд, ки Бухорои манфурро тарк намоянд. Мардум хеле дур рафтанду вале сардори яке аз посбонгоҳҳо хорунжий Голявинский аз воқеа хабар ёфта, аз паси онҳо давид ва расонда гирифту амлокдорони аз тарс қариб гурдакафшударо халос кард. Баъди маслиҳату машварати дурудароз Голявинский мардуми Зингро аз нияташон гардонд ва розӣ кард, ки ба деҳаашон баргарданд.

Шӯру ошӯбҳои халқӣ дар ғарби Помир рӯз ба рӯз вусъат меёфт. Ҳукумати подшоҳӣ инро дида амирро розӣ кунонд, ки боз маншуре барораду дар бекиҳои Помир мӯҳлати ғундоштани андоз боз мавқуф гузошта шавад. Ин ғалабаи калони халқ буд.

Шӯру ошӯбҳои халқӣ

Авҷи шӯру ошӯбҳои халқӣ дар бекиҳои ғарби Помир ҳодисаи ҷудогонаву мустасно набуд. Худи ҳамин хел ҳодисаҳо ва дар ҳамин шакл дар ноҳияҳои гуногуни аморати Бухоро ба амал меомаданд. Дар Бухорои шарқӣ, ки анъанаҳои озодидӯстӣ ҳанӯз мустаҳкам буданд, мардум зуд-зуд ба даст сангу кулӯх, калтаку таёқ ва белу каланд гирифта ба по мехестанд.

Дар ибтидои асри ХХ неҳзатҳои зиддиҳукуматӣ ниҳоят шиддат гирифтанд. Ин воқеа сабабҳои зерин дошт – истисмори феодалӣ ва зулму асорати андозҳо тоқатгудоз мешуд. Худшиносии синфии камбағалони маҳаллӣ такмил меёфт, ба сабаби ҳама бозорҳоро зер кардани молҳои русии фабрику заводӣ мардум, алалхусус, косибон тез бенаво мешуданд ва ғайраву ва ҳоказо. Ин неҳзатҳо барои ҳамин ҳам аҳамияти калон доштанд, ки бо муборизаи озодихоҳонаи пролетариат ва деҳқонони тамоми Россия, бо ҳаракати револютсионии кишвари Туркистон зич алоқаманд шуда мерафтанд.

Масъалаи тадқиқи шӯру ошӯбҳои меҳнаткашони Бухорои шарқӣ зидди ҳокимияти амир ва нӯкарони вай дар солҳои охир хеле пеш рафта бошад ҳам,  аз афти кор, тадқиқи амиқу муфассали ин масъала дар пеш аст. Умуман, материалҳои архивҳо, алалхусус ҳуҷҷатҳои архиви қушбегиро, ки дар Тошканд маҳфуз аст ва фонди сектори таърихи асрҳои миёнаи Институти таърихи ба номи Аҳмади Дониши АФ РСС Тоҷикистонро дар Душанбе ниҳоят муфассал тадқиқ кардан даркор, ки онҳо мадракҳои басо муфид хоҳанд дод.

Вале маълумоти мавҷуда ҳам имкон медиҳанд иддао намоем, ки дар арафаи револютсияи якуми буржуазии демократии солҳои 1905–1907-уми Россия замона ҳам барои ҳукумати подшоҳии Россия ва ҳам барои ҳукуматдорони аморат бағоят пуртаҳлука ва нотинҷ буд. Алангаи шӯру ошӯбҳои халқ гоҳ дар ин ҷову гоҳ дар он ҷо боло мехест. Соли 1900 шӯриш бекии Калифро фаро гирифт, соли дигар (1901) дар Деҳнав, соли 1902 дар Қӯрғонтеппа шӯриш шуд.

Дар солҳои аввали асри ХХ Қӯрғонтеппа ва ноҳияҳои атрофи он дучори офатҳои табиат шуда буданд–аввал малах зер кард, баъд муромурии чорво сар шуд. Вале ба ин нигоҳ накарда амлокдорони бек бераҳмона закоту андозро кашида мегирифтанд, судхӯрону савдогарон аз ночорию ноилоҷии мардум истифода бурда, давлат меандӯхтанд. Замона басо нотинҷ бошад ҳам, амир бо таҳрики амалдорони подшоҳӣ фармуд, ки тамоми ғаллаи шаҳру деҳаҳоро ҷамъ карда гиранд, ҳол он ки худи мардум аз гушнагӣ мурда мерафт. Мардум дигар илоҷе намеёфтанд, баъзе мисли аҳолии Қӯрғонтеппа ният доштанд сарашонро гиранду ба Афғонистон ё ягон ҷои дигар гурехта раванд, баъзе ҳамин тавр ҳам карданд.

Ба хоки генерал-губернатории Туркистон, ба Афғонистон ё ба дигар бекиҳо, ки аҳвол дар он ҷойҳо ҳам беҳтар набуд, гурехта рафтан фақат аз ҳамин далолат медод, ки мардум ноумед шудаасту чӣ кор карданашро намедонад. Ин корро, албатта, усули қатъии мубориза номидан мумкин не. Аммо дар айни ҳол бояд гуфт, ки ин ҳам як шакли эътирози мардуми бадбахту сарсахту хонабардӯшу қашшоқу бенавои Бухорои шарқӣ буд, ки нисбат ба муҳити пур аз ҳақорату залолат ва зулму асорат зоҳир месохт…

Вазъияти Аморати Бухоро дар арафаи револютсияи солҳои 1905-1907: 98 комментариев

  • в
    Permalink

    My brother recommended I may like this website. He was once entirely right.
    This put up truly made my day. You can not imagine just how a lot time I had spent for this info!
    Thank you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I got this web site from my friend who told me on the topic of this web page and at the moment this
    time I am browsing this web site and reading very informative articles or reviews here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I for all time emailed this blog post page to all my contacts, for
    the reason that if like to read it then my links will too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello everyone, it’s my first go to see at this web
    page, and article is genuinely fruitful for me, keep up posting such content.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there friends, how is all, and what you desire to say about this article, in my view its truly remarkable designed for me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for the auspicious writeup. It if truth be told was once a
    amusement account it. Glance complex to far added agreeable from you!
    However, how can we keep up a correspondence?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its not my first time to pay a quick visit this website, i am visiting this site dailly and take fastidious information from
    here all the time.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m really inspired along with your writing skills
    as well as with the layout on your weblog. Is
    that this a paid subject matter or did you modify it yourself?
    Either way keep up the nice quality writing, it’s rare to look a great
    blog like this one today..

    Ответ
  • в
    Permalink

    My brother suggested I would possibly like this web
    site. He was once entirely right. This put up actually
    made my day. You cann’t imagine simply how a lot time I had spent for this information! Thank you!

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s amazing to pay a visit this site and reading the views of all colleagues regarding this article, while I am also keen of getting knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Today, while I was at work, my sister stole my apple ipad and tested
    to see if it can survive a 25 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My
    iPad is now broken and she has 83 views. I know this is totally off topic but
    I had to share it with someone!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Heya i am for the first time here. I found this
    board and I find It really useful & it helped me out
    much. I hope to give something back and aid others like you aided me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    With havin so much content do you ever run into any problems of
    plagorism or copyright violation? My site has a
    lot of unique content I’ve either created myself or outsourced but it appears a
    lot of it is popping it up all over the internet without my agreement.
    Do you know any techniques to help protect against content from being ripped off?
    I’d definitely appreciate it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am regular visitor, how are you everybody? This article posted at this site is actually nice.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow! Finally I got a webpage from where I can really get useful
    data concerning my study and knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Please let me know if you’re looking for a writer for your blog.
    You have some really good posts and I think I would be a good asset.
    If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely
    love to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine.
    Please shoot me an email if interested. Many thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    of course like your website but you have to test the spelling on several of your posts.
    Several of them are rife with spelling problems and I to find it very troublesome
    to inform the truth however I’ll definitely come back again.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What you posted made a bunch of sense. But, what about this?

    suppose you were to write a awesome headline? I ain’t saying your content isn’t solid, however suppose you
    added a post title to maybe grab people’s attention? I
    mean Вазъияти Аморати Бухоро дар арафаи револютсияи солҳои 1905-1907 —
    Донишхона is kinda vanilla. You should peek at Yahoo’s home
    page and see how they create article titles to grab people to click.

    You might add a related video or a related picture or
    two to grab readers excited about what you’ve written. In my opinion, it would
    make your blog a little livelier.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent weblog here! Also your web site loads up very fast!
    What web host are you the usage of? Can I am getting your associate link
    on your host? I want my web site loaded up as fast as
    yours lol

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s appropriate time to make some plans for the future and it
    is time to be happy. I have learn this post
    and if I could I want to recommend you some interesting issues or
    suggestions. Perhaps you can write next articles
    regarding this article. I want to read even more things about it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Awesome issues here. I am very satisfied to see your
    article. Thanks so much and I’m looking ahead to touch you.
    Will you kindly drop me a mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I really like your blog.. very nice colors & theme.
    Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you?
    Plz reply as I’m looking to design my own blog and
    would like to find out where u got this from. cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Great post. I used to be checking constantly this blog and I am impressed!
    Very helpful info specifically the last phase 🙂 I deal with such information much.
    I used to be looking for this particular info for a very long time.
    Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My partner and I absolutely love your blog and find many of your post’s to be exactly what I’m
    looking for. Does one offer guest writers to write content in your case?

    I wouldn’t mind creating a post or elaborating on a lot
    of the subjects you write in relation to here. Again, awesome
    site!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this blog by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my problem.

    You are wonderful! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there, You have done an incredible job. I’ll definitely digg it and personally suggest to my friends.
    I’m confident they will be benefited from this website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I really love your website.. Great colors & theme.

    Did you develop this amazing site yourself? Please reply back as I’m trying to create my own site and want to find out where you got
    this from or just what the theme is called. Appreciate it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there friends, how is the whole thing, and what you would like
    to say about this article, in my view its in fact remarkable in favor of me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow, incredible blog layout! How long have you been blogging for?
    you made blogging look easy. The overall look
    of your web site is fantastic, let alone the content!

    Ответ
  • в
    Permalink

    A motivating discussion is definitely worth comment.
    I do think that you should write more about this issue, it may not be a taboo matter but generally folks
    don’t speak about such subjects. To the next! All the best!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello, the whole thing is going nicely here and ofcourse every one is sharing
    facts, that’s in fact fine, keep up writing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not even know how I ended up here, but I thought this post was great.
    I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you
    are not already 😉 Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wonderful work! That is the type of information that are supposed to be shared around the web.
    Shame on the seek engines for not positioning this submit higher!
    Come on over and discuss with my web site . Thanks =)

    Ответ
  • в
    Permalink

    Heya! I realize this is somewhat off-topic but
    I had to ask. Does operating a well-established website such as yours require a lot of work?
    I’m brand new to writing a blog however I do write in my diary on a daily basis.
    I’d like to start a blog so I will be able to share my experience
    and thoughts online. Please let me know if you
    have any recommendations or tips for new aspiring bloggers.
    Appreciate it!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the valuable information you provide in your articles.
    I will bookmark your blog and check again here regularly.
    I am quite sure I will learn a lot of new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for the auspicious writeup. It in fact used to be
    a leisure account it. Look complex to far introduced agreeable from you!

    By the way, how can we keep up a correspondence?

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up it’s me, I am also visiting this site regularly,
    this site is truly pleasant and the viewers are actually
    sharing nice thoughts.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I was suggested this website by my cousin. I am not sure
    whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my problem.
    You are incredible! Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    «naturally like your website but you need to check the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling problems and I find it very troublesome to tell the truth nevertheless I’ll certainly come back again.»

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I
    could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
    I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like
    this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look
    forward to your new updates.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Please let me know if you’re looking for a writer for your blog.
    You have some really great articles and I think I would be a good asset.
    If you ever want to take some of the load off, I’d
    love to write some content for your blog in exchange for a link back to mine.
    Please blast me an email if interested. Many thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    When someone writes an piece of writing he/she keeps the idea of a user in his/her mind that how a user can be aware of it.

    So that’s why this article is outstdanding. Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good post. I learn something new and challenging on websites I
    stumbleupon every day. It will always be interesting to
    read content from other authors and use a little something from
    their websites.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I got this web page from my buddy who informed me concerning this web site and at the moment
    this time I am browsing this web site and reading very informative posts here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there! I could have sworn I’ve been to this blog before but after checking through some of the post I realized it’s new to me.
    Anyhow, I’m definitely happy I found it and I’ll be
    book-marking and checking back frequently!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for a marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you
    happen to be a great author. I will be sure to bookmark your blog and may come back in the
    foreseeable future. I want to encourage that you
    continue your great writing, have a nice morning!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wonderful blog! I found it while surfing around on Yahoo News.
    Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem
    to get there! Thank you

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s actually a great and helpful piece of information. I’m satisfied that you shared this helpful information with us.
    Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s truly a nice and useful piece of information. I am happy
    that you shared this helpful info with us. Please stay us informed like
    this. Thank you for sharing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Now I am going to do my breakfast, later than having my breakfast coming over again to read additional news.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Your way of describing the whole thing in this post is truly pleasant, every one be able to simply understand it,
    Thanks a lot.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice blog here! Also your web site loads up very fast!

    What host are you using? Can I get your affiliate link to your
    host? I wish my web site loaded up as quickly as yours lol

    Ответ
  • в
    Permalink

    Does your site have a contact page? I’m having a tough time locating it but, I’d like to shoot you an email.
    I’ve got some recommendations for your blog you might be interested in hearing.
    Either way, great website and I look forward to seeing it improve
    over time.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever thought about including a little bit more than just your articles?

    I mean, what you say is fundamental and all.

    However imagine if you added some great pictures or video clips to give your posts more, «pop»!
    Your content is excellent but with pics and videos, this website could undeniably be one
    of the very best in its niche. Great blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks in favor of sharing such a nice thought, article is good, thats why
    i have read it fully

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for the marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you
    could be a great author.I will always bookmark
    your blog and will often come back down the road. I want
    to encourage you to continue your great job, have a nice day!
    pof natalielise

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks on your marvelous posting! I really enjoyed reading it, you can be a great author.

    I will be sure to bookmark your blog and definitely will come
    back someday. I want to encourage continue your great job, have a nice
    afternoon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey! Someone in my Myspace group shared this site with us so
    I came to give it a look. I’m definitely enjoying the information. I’m book-marking and will be tweeting
    this to my followers! Superb blog and superb style
    and design.

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you desire to increase your familiarity just keep visiting this
    web site and be updated with the latest information posted here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! This post could not be written any better! Reading
    this post reminds me of my old room mate! He always kept talking about this.
    I will forward this article to him. Pretty sure he will have a good read.
    Thanks for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, yeah this post is in fact fastidious and I have
    learned lot of things from it on the topic of blogging.
    thanks.

    Ответ
  • в
    Permalink

    This is the right website for anybody who wishes to find out about
    this topic. You realize a whole lot its almost hard to argue with you (not that I really will
    need to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a subject
    that’s been written about for a long time. Wonderful stuff,
    just excellent!

    Ответ
  • в
    Permalink

    My spouse and I stumbled over here from a different web page and
    thought I might as well check things out.
    I like what I see so now i’m following you. Look forward to looking over your web page for a second time.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s going to be finish of mine day, however
    before finish I am reading this impressive article to improve my knowledge.
    natalielise plenty of fish

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it.
    Look advanced to far added agreeable from you! However, how
    can we communicate?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m gone to tell my little brother, that he should also
    pay a visit this weblog on regular basis to take updated from
    most up-to-date reports.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Useful information. Lucky me I discovered your website by chance, and I am surprised why this twist
    of fate didn’t came about earlier! I bookmarked it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Have you ever considered about adding a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is fundamental and everything. Nevertheless just imagine
    if you added some great pictures or videos to give your posts more,
    «pop»! Your content is excellent but with pics and video clips, this website could definitely be one of the greatest in its field.
    Wonderful blog!

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *