Тоҷикистон дар солҳои 1959-1970 — Донишхона

Тоҷикистон дар солҳои 1959-1970

Директиваи асосии нақшаи 7-солаи тараққиёти хоҷагии халқи ИҶШС-ро анҷумани XXI айринавбатии ҲКИШ, ки аз 27-уми январ то 5-уми феврали соли 1959 дар шаҳри Маскав шуда гузашта буд, муҳокима ва муайян намуда онро «Рақамҳои контролии (назоратии) тараққиёти хо-ҷагии халқи ИҶШС барои солҳои 1959-1965 номида буд. Вазифаи асосии ҳафтсола ин аз афзуни босуръати ҳамаи соҳаҳои иқтисодиёт дар заминаи инкишоф додани саноати вазнин, пурқувват гардонидани имконияти (по-тенсиали) мамлакат дар таъмини бемайлон баланд бар-доштани дараҷаи зиндагии аҳолӣ, таваҷӯҳи зиёд зоҳир намудан ба пешравии (прогресси) техникӣ, ҷорӣ наму-дани дастовардҳои нави илму техника дар истеҳсолот, сермаҳсулгардонии меҳнат ва бунёди марказҳои калони саноатӣ дар минтақаҳои гуногуни мамлакат буданд.Дар асоси ҳамин нақша мебоист дар Тоҷикистон ба пешравии минбаъдаи саноати вазнин, сабук, хӯрок-ворӣ ва масолеҳи сохтмонӣ, мустаҳкам намудани зами-наи энергетикӣ, сохтани корхонаҳои саноатии соҳаҳои нави саноатӣ- химиявӣ, электротехникӣ ва мошинсозӣ аҳамият дода мешуд. Барои амалии ин мақсад аз буҷа 327 млн. сум ҷудо карда шуда буд. Бо ин мабла мебоист дар Тоҷикистон ба сохтани садҳо корхонаи нав ва васеъ кардани боз 300 корхонаю сехҳои дигар дар назар дошта шуда буд. Дар 7-сола мебоист дар Тоҷикистон асоси комплекси истеҳсоли минтақавии Тоҷикистони Ҷанубӣ гузошта мешуд. Яъне дар 7-сола дар Тоҷикистон зиёда аз 500 объект ба корҳои сохтмонӣ машул буд, ки онҳо соҳаҳои саноати барқу сӯзишворӣ, коркарди пахтаю бофандагӣ, металлургияи рангаю саноатӣ химия, саноатӣ кӯҳию роҳсозӣ, манзилу муассисаҳои маишӣ, хӯрокворию муас-сисаҳои маданиро дарбар мегирифт. Ҷумҳурӣ дар асл ба  як майдони  сохтмонӣ табдил ёфта буд. Дар солҳои 7-сола дар ҷумҳурӣ 123 корхонаю сехҳои давлатӣ сохта ба кор   андохта   шуда   буданд.

Дар солхои 1959-1965 дар Тоҷикистон ГЭС-ҳои Сарбанд, Марказӣ, Оқсу (Муроб) ва ТЭЦ-ҳои навбати дуюму сеюми Душанбе ба кор андохта шуда буданд. Дар ин солҳо сохтмони ГЭСҳои Норак, Бойози, заводҳои арзизи тоҷик, электрохимиявии Ёвон, «Тоҷиктекстил-маш», хонасозии Душанбе, Кофарниҳон, чинивории Турсунзода, комбинати маъдани Анзоб, яхдонбарорӣ ва садҳо сеху хатҳои технологии дигар давом меёфтанд. Барои инкишофи бемай-лони ин соҳаҳо роҳу усулҳои он низ муайян карда   шуда буд, ки асосан инҳо буданд:

  • васеъ намудани заминҳои кишти зироатҳо, боҳо, чарогоҳҳо ва хӯроки чорво (хошок);
  • самаранок истифода бурдани техникаи хо-ҷагии қишлоқ, замин ва нуриҳои маъ-даниву химиявӣ;
  • истифодаи комёбиҳои илм дар кишти зи-роат, зотпарварии чорво, навъҳои нави тух-мӣ, асимилятсияи ниҳолҳои мевадиҳанда, чорво ва парвариши онҳо;
  • бо мабла таъмин намудани ин чорабиниҳо дар ҳамаи соҳаҳои асосии хоҷагии қишлоқ

Солҳои 1959-1965 ду анҷумани ҲК ИҶШС (ан-ҷумани ХХI-январи 1959 ва анҷумани ХХII ҲК ИҶШС-октябри 1961) ва 4 анҷумани ҲК Тоҷикистон (анҷумани ХII-январи 1959, ХIII-феврали 1960, ХIУ-сентябри 1961, XV-декабри 1963), ду интихобот ба Шӯрои Олии ИҶШС ва Тоҷикистон (1961 ва 1965), маъракаҳои ҷашнӣ: 40 солагии таъсисёбии Тоҷикистон, 20-солагии алаба дар ҷанги дуюми ҷаҳон ва даҳҳо анҷуманҳои касбӣ (нави-сандагон, оҳангсозон, комсомол, иттифоқҳои касаба…) шуда гузашта буданд. Ҳамаи ин маъракаҳо, ки қисми таркибии таърихи ҷомеаи шӯравию сотсиализми солҳои 60-ум буданд, акнун зери таъсиру фармони ҲК буданд.

Дар Тоҷикистон аз соли 1958 сар карда гузариш ба таълими хатмии 8-сола дар деҳот ва 11-сола дар шаҳрҳо сар карда шуда ва дар охири 7-сола ба анҷом расонда шуда буд.

Илм. Рақамҳои назоратии солҳои 1959-1965 пешрафти ҳама соҳаҳои илм ва муассисахои ба илм вобаста бударо дар назар дошт. Дар ин солҳо вобаста ба талаботи нақшаи 7-сола сохтори АУ Тоҷикистон тайир ёфт. АУ чандин донишкадаҳою бахшҳо, лаборатория-ҳою гурӯҳҳои тадқиқотии нав: донишкадаи физико-тех-никӣ, физиология ва биофизикаи наботот, иқтисодиёт, пойгоҳи (базаи) Помирии АУ, маркази ҳисоббарорӣ, шӯъбаи физиология ва биофизикаи растаниҳо кушода шуданд. Системаи аспирантура васеъ гардида, алоқаҳои илмии байни АУ ҷумҳурӣ бо АУ ҷумҳуриҳои иттифоқӣ ва АУ ИҶШС мустаҳкам гардиданд.

Адабиёт. Адабиёти солҳои 1959-1965 хусусиятҳои сермаҳсул гардидани фаъолияти қаламкашони чӣ насли пешин ва чӣ нав ба адабиёт дохил гардида хос буд. М. Турсунзода, Б. Раҳимзода, Ҷ. Икромӣ, Р. Ҷалил аз насли аввалаи қаламкашони Шӯравӣ, Ф. Мухаммадиев, Сор-бон аз насли дуюм ва аз насли сеюм Лоиқ, Бозор Собир, Гулрухсор бисёр сермаҳсул буданд. М. Турсунзода ба унвони Қахрамони Меҳнати Сотсиалистӣ мушарраф гардид.

Санъат. Нақшаи 7-сола ба инкишофи фарҳанг аҳамият дода, зиёда аз 260 млн. сум сарф карданро дар назар дошт, ки санъати театрӣ, кино, наққошӣ, меъморӣ, заргарӣ, кулолгарӣ, мусиқӣ қисми асосии он буданд ва барои тарбияи одами наву маънавиёти нав бояд хизмат мекарданд. Дар солҳои 959-1965 дар ҷумҳурӣ 7 театри касбӣ, 11 театри халқӣ амал мекарданд.

Вазифаҳои асосии нақшаи 5-солаи 8-умро қарори анҷумани ХХШ ҲКИШ (март-апрели 1966) чунин муайян карда буд: «… дар асоси ҳаматарафа истифода кардани комёбиҳои илм ва тех-ника, тараққиёти саноатии тамоми истеҳсолоти ҷамъи-ятӣ ва баланд бардоштани самаранокии он ва  ҳосилно-кии меҳнат, афзоиши боз ҳам бештари саноат, суръати баланду устувори тараққиёти хоҷагии қишлоқ таъмин карда шавад. Хусусияти хоси ин панҷсола аз тезонидани пеш-равии илмӣ-техникӣ ва сермаҳсулгардонии меҳнат иборат буданд. Сохтмонҳои азими нақшаи панҷсолаи 8-ум ин ПБО (ГЭС)-и Норак, заводи арзизи точик дар Регар, комбината кӯҳӣ- металлургии Анзоб, комбинат барқӣ- химиявии Ёвон, роҳи оҳани Тирмиз-Қуронтеппа- Ёвон, комбинати азотӣ-туковии Вахш ва чандин корхонаҳои саноати сабук, хурокворӣ ва сохтмонӣ, обёрии минтақаи Ёвону-Обикиик, сохта ба кор андохтани манзил ба миқдори 2,7 млн м2, ба тариқи васеъ инкишоф додани бо газ таъмин намудани аҳолӣ ва хизмати маишӣ дар назар дошта шуда буд.

Панҷсола инчунин дар назар дошт, ки дараҷаи зисту зиндагии аҳолӣ ба воситаи баланд бардоштани музди меҳнат, зиёд гардидани муассисаҳои табобатӣ ва маишӣ, арзон гардидани нарху наво баланд мегардад. Инчунин дар мамлакат ислоҳотҳои калон дар системаи маориф, иқтисодиёт ва маънавиёт ба амал бароварда мешаванд. Дар солҳои 60-ум, умуман дар солҳои панҷсолаи 8-ум махсусан, ба масъалаи ҳавасмандгардонии хоҷагиҳо, коргарону деҳ-қонон ва хизматчиён аҳамияти махсус дода мешуд. Ин таваҷҷуҳ ҳатто сиёсат ҳам гардида буд. Лоиҳаи нақшаи 5-сола дар назар дошт, ки дар 5-сол музди кори коргарон 20%, даромади колхозчиён 35-40% меафзояд.

Ҳаёти ҷамъиятию сиёсии ин солҳоро асосан иҷрои қарорҳои Ҳукумат ва ҲК, ки дар асоси Программаи нави ҲК-барномаи бинокорони ҷамъияти коммунистӣ ном гирифта буд, муайян месохтанд. Ин солҳое буд, ки насли дуюму сеюми Шуравӣ онро идора ва барои он меҳнат мекарданд.

Тоҷикистон дар солҳои 1959-1970: 21 комментарий

  • в
    Permalink

    It’s very effortless to find out any matter on net as compared to textbooks, as I found this post at this web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Howdy! This post couldn’t be written any better!
    Going through this post reminds me of my previous roommate!
    He always kept talking about this. I’ll send this article to him.
    Pretty sure he will have a good read. I appreciate you for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    My programmer is trying to convince me to move to
    .net from PHP. I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on a number of websites for about a year and am
    anxious about switching to another platform. I have heard fantastic
    things about blogengine.net. Is there a way I can transfer all my wordpress content into
    it? Any help would be greatly appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I think everything posted was actually very logical. However, consider this, what
    if you were to write a killer headline? I am not suggesting your content isn’t good., however suppose you added something to maybe get people’s attention?
    I mean Тоҷикистон дар солҳои 1959-1970 —
    Донишхона is a little plain. You should glance
    at Yahoo’s front page and watch how they write article headlines to get people to open the links.
    You might try adding a video or a related pic or two to get people interested about everything’ve got
    to say. In my opinion, it would make your website a little livelier.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I just couldn’t depart your website prior to suggesting that I actually enjoyed the usual info a person provide on your guests?
    Is going to be again often in order to investigate cross-check new posts

    Ответ
  • в
    Permalink

    Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or something.
    I think that you could do with some pics to drive the message home a
    bit, but instead of that, this is magnificent blog.
    A great read. I will definitely be back.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Just wish to say your article is as surprising. The clearness for your post is just excellent and that i could assume you’re an expert on this subject.
    Fine with your permission allow me to clutch your RSS feed to keep updated with
    imminent post. Thanks 1,000,000 and please carry on the enjoyable work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the helpful information you provide in your articles.
    I’ll bookmark your weblog and check again here frequently.
    I am quite certain I will learn many new stuff right here!
    Good luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Fantastic goods from you, man. I have understand your
    stuff previous to and you’re just too excellent.
    I really like what you have acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it.

    You make it enjoyable and you still take care of to keep it wise.
    I can’t wait to read far more from you. This is actually a great website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Remarkable! Its really remarkable paragraph, I have
    got much clear idea on the topic of from this piece of
    writing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast.

    I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to start.

    Do you have any ideas or suggestions? Thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Good blog you have got here.. It’s difficult to find excellent writing like yours these days.
    I really appreciate individuals like you! Take care!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks in favor of sharing such a good opinion, article is pleasant, thats why
    i have read it fully

    Ответ
  • в
    Permalink

    Do you have a spam problem on this site; I also am a blogger, and I was curious about your situation; many of us have created
    some nice methods and we are looking to exchange methods with others, please shoot me an email if interested.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the valuable info you supply in your
    articles. I will bookmark your weblog and check again here regularly.

    I’m rather certain I’ll be told plenty of new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Remarkable issues here. I am very satisfied to look your article.

    Thank you a lot and I am looking ahead to touch you.
    Will you kindly drop me a e-mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am really glad to read this web site posts which carries tons of useful
    data, thanks for providing these kinds of information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Magnificent beat ! I would like to apprentice
    even as you amend your web site, how could
    i subscribe for a blog website? The account aided me a applicable deal.
    I were a little bit familiar of this your broadcast offered brilliant
    clear idea

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *