Халқи тоҷик дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1945) — Донишхона

Халқи тоҷик дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1945)

   1 сентябри соли 1939 ҷанги дуюми ҷаҳон сар шуд. Сабаби саршавии ҷанг ин аз сари нав тақсим кардани ҷаҳони тақсимшуда буд. Ташаббускори ин тақсимот германия фашистӣ ва иттифоқчиёни ӯ Италия ва Япония буданд. Баҳонаи саршавии ҷанг ин ҳуҷуми Германия ба Полша гардид. ИҶШС ҳам ба ин ҷанг ҳамроҳ шуд. Ҳадафҳои асосии ба ин ҷанг ҳамроҳ шудани ИҶШС ин баргардонидани Белоруси арбӣ. Украинаи арбӣ ва Бессарабияи арбӣ ба ҳайати Белорус, Украина ва Мол-дова буд. Ин ҳудудҳо ҳоло соли 1918 мувофиқи шартно-маи Версал ва Брест ба ҳайати Полша, Венгрия, Руминия ва Германия дохил гардида буданд. Акнун ИҶШС аз вазъияти байналхалқии ба вуҷуд омада истифода бурда ин минтақаҳоро баргардонидани шуд. Ва баъди ба ҷанги зидди Германия дохил шудани Англия ва Франция ИҶШС ҳам бе эълони ҷанг қӯшунҳои худро ба Белоруси арбӣ, Украинаи арбӣ ва Бессарабияи арбӣ даровард. Дар ин ҷангҳои кӯтоҳмуддат намоян-дагони Тоҷикистон ҳам иштирок доштанд. Аз ҷумлаи онҳо Ҳодӣ Кенҷаев, Фатҳулло Аҳмадов, Амиралӣ Саид-беков, Ӯрунбек Яъкубов, Олим Ҳаким ва садҳо дигаронро номбар кардан мумкин аст. Ҳамаи номбар-шудагон дар солҳои 1943-1945 ба унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор гардидаанд. ҷангномаи Неъмат Қарабоев дар рафти ҷанги ИҶШС бро Финландия (октябри соли 1939-марти соли 1940) маълум аст.

   Сабаби асосии сар задани ҷанги байни Германияи фашистӣ ва ИҶШС, ки он ба Ҷанги Бузурги Ватании ИҶШС табдил ёфт, пеш аз ҳама вуҷуд доштани зиддияти байни сохтори сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, мадании бо ном сотсиалистӣ, буд. Субҳи 22 июни соли 1941 Германияи фашистӣ бо Кувваи зиёди ҳарбӣ: 5,5 млн. аскар, ки иборат аз 190 дивизия буд, ба ИҶШС ҳуҷум овард. Дар ҳайати ин лашкар қушунҳои Венгрия, Италия, Руминия ва Финляндия ҳам буданд. Дар як вақт Германия фашистӣ дар тӯли зиёда аз 3000 км сарҳадро вайрон карда, ба хоки ИҶШС 5,5 млн. аскар, 3712 танк. 4950 самолётҳои ҷангӣ 47260 тӯп ва миномётҳоро ба кор даровард. Германияи фашистӣ ҷанги барқосоро гаро-нида дар муддати то 2 моҳ қӯшунҳои Шӯравиро шикаст додани буд. Ҳамаи халқҳои ИҶШС ва Артиши Сурхи қаҳрамони он аз дақиқаҳои аввали ҷанг ба ҷанги тан ба тану барои ҳаёту мамот бархостанд. Дар тамоми хати набардҳо аз баҳри Балтика то Сиёҳ қӯшунҳои шӯравӣ ба ҷанг даромаданд. Дар байни онҳо тоҷикон ҳам буданд. Ибтидои ҷанг, ки моҳҳои июн-октябри соли 1941-ро дар бар мегирад, қӯшунҳои дар бар мегирад, қӯшунҳои шӯравӣ ҷангҳои мудофиавӣ намуда аз сабаби нобаробарии қувва ҷангкунон қафо менишаст. Ҷангҳои калон ва қаҳрамонона дар ин муддат дар Брест, Вилнюс, Смоленск, Киев, Одесса ва Севастополь ва айраҳо шуданд. Ҷанговарони тоҷик Акобир Маҳмудов, Маҳ-мадҷон Абдувалиев, Шукур Раҳмонов ҷангро дар Брест ооз намуда қаҳрамонона ҳалок гардидаанд. Аз рӯзҳои аввали ҷанг Мирзоев Н.И. дар Украинаи арбӣ; Эргаш Саидов, Э.Рӯзиев, Ҳ.Кенҷаев (баъд Қаҳрамонони Идти-ҳоди Шӯравӣ), М.Олимҷонов дар Белорус; Мухтор Ёров дар Наздибалтика; Бобиев Мирзоалӣ дар Қрим; А.Ҳоҷи-боев дар соҳили Неман меҷангиданд. Ҷангномаи ҳамаи номбаршудагон дар таърихи ибтидои ҷанг сабт аст.

Муҳорибаи Сталинград (1942 — 1943). Муҳорибаи Сталинград машҳуртарин набарди солҳои Ҷанги Бузур-ги Ватанӣ буд. Фиристодагони Тоҷикистон дар тамоми давраи ин набард иштирок кардаанд. Корнамоии «Хонаи Павлов» ҳам бе номи тоҷик набуд. Дар қатори 18 ҷанговарони ин «Хонаи Павлов», ки комадирашон сержант Павлов буд, Аҳмад Турдиеви тоҷик ҳам буд. Дар муҳорибаи Сталинград то 2,5 млн. Аскар, 1,5 ҳ. танк, 2,5 ҳ. самолёт, 20-25 ҳ. тӯп иштирок доштанд. Талафоти Германияи фашистӣ хело калон буд.

Муҳорибаи Курск. (5 июл-23 августи соли 1943)

Ин ҷанги мудофиавии қӯшунҳои шӯравӣ буд. Германия дар камонаки Курск 900ҳ. Аскар, 2700 танк, зиёда аз 6ҳ. туп, 3ҳ. миномёт ва 2ҳ самолётро ба ҷанг даровард. Қӯшунҳои шӯравӣ аввал душманонро бема-дор сохта ва баъд ба ҳуҷум гузашта дар Белгород ва Харков душманро торумор намуд. Дар муҳорибаи Курск тоҷикон корнамоиҳо нишон доданд. Исмоил Ҳамза-алиев ва Ҳодӣ Кенҷаев ба унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор шуданд. Номҳои ҷанговарони тоҷик А.Қаҳҳорӣ, А.Яқубов, К.Назаров, В.Маҳмадов, Р.Хуш-вахтов, С.Ҳасанов. С.Шарипов вирди забон гардиданд.

Муҳорибаи Ленинград. (10.07.1941). Муҳорибаи Ленинград зиёда аз 1125 рӯз ва муҳосираи Ленинград 900 (аз 8.09.1941 то 18.01.1944) давом ёфта дар муддати зиёда аз 3 сол қушунҳои зиёди (қариб 20%) душманро нигоҳ медошт. Дар ин муҳориба қариб 50 дивизияи душман торумор шудааст. Дар ин давра аз 1 млн. 2ҳ. ленинградиҳо аз хунукиву гуруснагӣ фавтидаанд. Фақат аз ноябри соли 1941 то октябри соли 1942 аз гуруснагӣ қариб 642ҳ. нафар аҳолии шаҳри Ленинград фавтидааст. Аз ноябри соли 1941 сар карда дар рӯи яхи кули Ладога роҳи автомобилгард сохта шуд, ки «Роҳи ҳаёт» ном гирифта, Ленинградро бо мамлакатҳо мепайваст. Ба воситаи ин роҳ зиёда аз 550 ҳаз. одам аз муҳосира баровардаю 361 ҳаз. тонна бор кашонда шуда буд. Дар ин муҳориба фарзандони Тоҷикистон М.Шокиров, С.Бурҳонов, С.Мухторов бо ордену медалҳои ҷангӣ мукофотонида шуда буданд. Дар ин муҳориба 3 бародарон-тоҷикписарон Баҳриддин, Зайниддин ва Муҳаммад Осимовҳо иштирок доштанд. Дар рафти муҳорибаи Ленинград тоҷикистонӣ Тӯйчӣ Эрйигитов 5 октябри соли 1943 корнамоии А.Матросовро такрор намуда, бо Тани худ нуқтаи оташкишонии (ДОТ)-и душманро пӯшондаааст. Баъди ҳалокаташ ба унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ Мушарраф гардидааст.

Муҳорибаи Днепр (август-декабри соли 1943). Дар вақти ҷангҳои соҳили Днепр ва убури он ҷангҳои сахту шадиде шуданд. Аз ду ҷониб қариб 4млн. Аскар, 64ҳ.тупу миномёт, 4,5ҳ. танк, қариб 5ҳ. самолёт ба ҷанг дароварда шуда буд. Тшаббус дар дасти армия шӯравӣ буд. 26 авнуст қушунҳои фронти Марказӣ ба ҷанг даро-мада, охири сентябр то соҳили Днепр расида, УКраинаи соҳили чапи Денпрро озод намуданд. 12 октябр амалиёт барои озод кардани Киев ва соҳили рости Денпр сар шуд. Дар натиҷаи амалиётҳои якҷоя душман то 450км. дур партофта шуда. шаҳрҳои Киев, Запороже, Днепро-петровск озод карда шуд. Дар ин муҳорибаҳо ба 2438 нафар унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ дода шуд, ки 11 нафарашон фиристодаи Тоҷикистон, аз ҷумла С.Турдиев, Б.Давлатов, УЁқубов, Д.Азизов, Ҳ.Қосимов ва дигарон буданд.

ҶБВ, ки 46 моҳу 13 рӯз, ё 1418 рӯз давом ёфта буд, алабаи пурраи халқи шӯравӣ анҷом ёфт. Ҷанг дар қитъаи Европа ҳам ба охир расид. 24 июни соли 1945 дар Майдони Сурхи Москва Паради алаба ҳам шуда гузашт. Вале ҳоло ҳам дар Осиё ҷонг ба охир нарасида буд. Охири июн ва авали августи соли 1945 Потедам Конференсияи байнахалқӣ бо иштироки давлатҳои олиб: ИҶШС, Англия, Франсия ва ИМА баргузор гардида қарори дахлдор барои ҳалли  масъалаи Япония қабул шуд. 9 август ИҶШС бо Япония ҷангро сар кард. Тоҷикистониён ҳам дар торумори Японияи милитаристӣ иштирок кардаанд. Дар рафти ин ҷанг муҳорибаҳои калон дар Манҷурия шуда буданд, ки фиристодагони Тоҷикистон Обид Собиров, Чаро Қодиров, Саидов корнамоиҳо нишон дода бо ордени «Байрақи Сурх» мукофотонида шудаанд. Японияи милитаристӣ ба фишори қӯшуни шӯравӣ ва артиши халқии Хитой тоб оварда натавониста, 2 сентябри соли 1945 Акти бечуну чарои таслимшавиро имзо намуд. Бо ҳамин ҷанги дуюми ҷаҳон, ки 6 солу 1 моҳ (2220 рӯз) давом ёфт, ба охир расид.

Халқи тоҷик дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1945): 79 комментариев

  • в
    Permalink

    whoah this blog is excellent i really like reading your articles.
    Keep up the good work! You know, a lot of individuals are looking round for this information,
    you can help them greatly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the helpful information you provide in your articles.
    I will bookmark your blog and check again here frequently.
    I am quite certain I will learn many new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An impressive share! I have just forwarded this onto a co-worker who
    was doing a little homework on this. And he actually bought me dinner simply because I stumbled upon it for him…
    lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!!

    But yeah, thanx for spending time to talk about this topic here on your web page.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Oh my goodness! Amazing article dude! Thank
    you so much, However I am having difficulties with
    your RSS. I don’t know the reason why I can’t subscribe to it.
    Is there anyone else getting identical RSS issues?
    Anyone that knows the solution will you kindly respond?

    Thanx!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! I know this is kind of off topic but I was wondering if
    you knew where I could find a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble finding one?
    Thanks a lot!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m not that much of a internet reader to
    be honest but your blogs really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later.
    Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    Whats up very cool web site!! Man .. Excellent .. Superb ..

    I will bookmark your web site and take the feeds also? I’m glad to search out numerous
    helpful information here within the put up, we need work out extra techniques in this regard, thanks for
    sharing. . . . . .

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice post. I learn something new and challenging on sites I stumbleupon every day.
    It will always be helpful to read through articles from other writers and practice something from other
    sites.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent post. Keep writing such kind of info on your blog.
    Im really impressed by your site.
    Hello there, You have done an incredible job.
    I will definitely digg it and personally suggest to my
    friends. I’m sure they’ll be benefited from this
    web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    This is a really good tip especially to those new to the blogosphere.
    Simple but very precise info… Many thanks for sharing this one.

    A must read article!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there, I do believe your web site may be having web browser compatibility problems.
    Whenever I take a look at your site in Safari, it looks fine however, when opening
    in Internet Explorer, it’s got some overlapping issues.
    I just wanted to give you a quick heads up! Besides that, wonderful
    website!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Very good information. Lucky me I came across your website by
    accident (stumbleupon). I have saved it for later!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am really impressed with your writing skills as well as
    with the layout on your weblog. Is this a paid theme or
    did you customize it yourself? Either way keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a great blog like this one today.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this post completely on the topic of the resemblance of latest and preceding technologies, it’s remarkable article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’ll immediately snatch your rss feed as I can not to find your e-mail subscription link or newsletter service.
    Do you have any? Please allow me realize in order that I could
    subscribe. Thanks.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’d like to thank you for the efforts you have put in penning this site.
    I’m hoping to check out the same high-grade content from you in the future as well.
    In truth, your creative writing abilities has inspired me to
    get my own, personal website now 😉

    Ответ
  • в
    Permalink

    Right away I am going away to do my breakfast, afterward having
    my breakfast coming again to read more news.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Quick question that’s entirely off topic.
    Do you know how to make your site mobile friendly?

    My blog looks weird when browsing from my apple iphone.
    I’m trying to find a theme or plugin that might be able to
    fix this issue. If you have any recommendations,
    please share. Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Tremendous issues here. I am very glad to see your article.
    Thank you a lot and I am having a look forward to contact
    you. Will you kindly drop me a mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice post. I used to be checking constantly this weblog and I’m
    impressed! Very helpful information specifically the last section 🙂 I deal with
    such info much. I was looking for this certain information for a long time.
    Thank you and best of luck.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I’ve truly enjoyed surfing around your blog posts.
    After all I will be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wonderful items from you, man. I’ve be mindful your stuff prior to
    and you’re simply extremely great. I actually like what
    you have acquired here, really like what you are stating and the way in which
    during which you say it. You are making it
    entertaining and you still take care of to keep it sensible.
    I cant wait to read much more from you. That is actually a terrific web site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    If some one desires expert view concerning blogging and site-building after that i suggest him/her
    to go to see this website, Keep up the pleasant job.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, Neat post. There’s an issue along with your web site in web explorer,
    may check this? IE nonetheless is the marketplace leader
    and a big component of people will miss your wonderful writing
    because of this problem.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi to every body, it’s my first visit of this webpage;
    this weblog contains amazing and actually good stuff in support
    of visitors.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It is actually a great and useful piece of
    information. I am glad that you just shared
    this useful information with us. Please keep us informed like this.

    Thanks for sharing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you are going for finest contents like me, simply
    visit this web site everyday as it provides feature contents, thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’m no longer sure where you are getting your information, however good topic.
    I must spend a while studying more or working out more.
    Thank you for excellent info I was looking for this information for my
    mission.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am sure this post has touched all the internet users,
    its really really nice paragraph on building up new web
    site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello are using WordPress for your blog platform? I’m new to
    the blog world but I’m trying to get started and set up my own. Do you need any coding knowledge
    to make your own blog? Any help would be really appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    This piece of writing is actually a good one it assists new net people,
    who are wishing for blogging.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there, You have done a great job. I
    will certainly digg it and personally recommend to my friends.
    I am confident they’ll be benefited from this
    website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    An outstanding share! I’ve just forwarded this onto
    a friend who has been doing a little research on this.
    And he in fact ordered me lunch due to the fact that I discovered it for him…
    lol. So let me reword this…. Thanks for the meal!! But yeah, thanks for spending some time to discuss this
    matter here on your blog.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like the helpful info you provide in your articles.
    I will bookmark your weblog and check again here frequently.
    I am quite sure I will learn many new stuff right here!
    Best of luck for the next!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! Would you mind if I share your blog with my twitter
    group? There’s a lot of folks that I think would really enjoy
    your content. Please let me know. Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.

    You clearly know what youre talking about,
    why waste your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to
    read?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Aw, this was an extremely nice post. Taking a few minutes and actual effort to create a really
    good article… but what can I say… I procrastinate a lot and don’t seem
    to get nearly anything done.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s truly very complex in this active life to listen news on Television, so I just use internet for that purpose,
    and get the most recent information.

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *