Типи лӯндакирмҳо ё якумин ковокидорҳо — Донишхона

Типи лӯндакирмҳо ё якумин ковокидорҳо

Типи  лӯндакирмҳо  ё якумин ковокидорҳо 
Нақша: 
1. Хусусиятҳои  хоси  лӯндакирмҳо.
2. Синфи шикаммиxгонҳо.
3. Синфи лӯндакирмҳои ҳақиқӣ. Характеристикаи умумӣ.
4. Намояндагони асосии  нематодаҳо.  Нематодаҳо  муфтхўри
одам ва  ҳайвонот.
5. Филогенияи типи лӯндакирмҳо.
Зиёда аз 100 ҳазор намуди лўндакирмҳо маълум аст, аз ҷумла дар Тоҷикистон 435 намуди онҳо  ба рўйхат гирифта шудааст. Танҳо дар паррандагон 160  намуди муфтхўри онҳо муайян карда шудааст. Лўндакирмҳо дар бофтаҳо ва узвҳои гуногуни ҳайвоноти ширхўр ва паррандагон, инчунин растаниҳои гуногуни хоҷагии кишоварзӣ муфтхўрӣ карда, касалиҳои гуногунро ба вуҷуд меоранд. Байни онҳо намудҳои озодҳаётгузаронанда низ ҳастанд, ки онҳо дар баҳру уқёнусҳо, обҳои ширин ва хок зиндагӣ мекунанд.
Аломатҳои  хоси  лӯндакирмҳо:
1. Тана ба ҳисса ҳо xудо нашудааст.
2. Дар лўндакирмҳо баръакси паҳнкирмҳо ковокии якумини  бадан —
схизосел дида мешавад, яъне байни  узвҳои дарунӣ тарқиш (xои холӣ)
дида мешавад. Схизосел дар натиҷаи вайроншавии паренхима, ки
фосилаи байни девори бадан ва узвҳои дохили онро пур мекунад,
пайдо шудааст.Схизосел ба ковокии якуми ҷанин – бластосел монанд
аст. Пайдоиши схизосел дар эволютсияи ҳайвоноти бесутунмўҳра як
ҳодисаи пешравӣ ба шумор меравад. Вазифаи асосии он нақлиётӣ
мебошад. Ҳаракати моддаҳои ғизогӣ ва маҳсули мубодилаи модда, дар
ковокии бадан нисбат ба паренхима тезтар ба амал меояд. Дар
ковокии бадан гомеостази муҳити дохилии организм нигоҳ дошта
мешавад.
3. Системаи хунгард ва нафаскашӣ нест.
4. Системаи  ихроҷ – протонефридия ё шаклдигаркардаи ғадудҳои
махсуси гиподерма мебошад.
5. Системаи мушаки лўндакирмҳо  танҳо аз мушакҳои дарозрeя иборат
буда, мушакҳои ҳалқашакл  дида намешавад.
6. Дар системаи ҳозима  ба ғайр аз рўдаи пешу миёна рeдаи оқиб ва
сeрохии маъқад  низ дида мешавад.
7. Дар лўндакирмҳо таркиби ҳуҷайраҳои бадан доимӣ аст, аз ҳамин
сабаб, онҳо қобилияти аз нав эҳёшавӣ надоранд.
8. Аксарияти лӯндакирмҳо xудоҷинса буда,  аппарати xинсӣ нисбатан
содда  мебошад.
Типи лӯндакирмҳо  ба якчанд синфҳо тақсим мешавад, ки  муҳимтарини онҳо зеринҳо мебошад:
1.Синфи шикаммиҷгонҳо – Gastқotқicha
2. Синфи лӯндакирмҳои ҳақиқӣ ё  нематодаҳо — Nematoda
3. Синфи киноринхиҳо — Kinoқhyncha
4. Синфи мўйшаклҳо (волосатикҳо) — Nematomoқpha
5. Синфи коловраткаҳо — Қotifeқa
6. Синфи приапулидҳо- Pқiapғlida

 

Аз рўи тадқиқоти В.В.Малахов (1989) ин синфҳоро ба якчанд тип муттаҳид кардан мумкин аст.

Синфи шикаммиxгонҳо
Шикаммиxгонҳо гурeҳи наонқадар калон (наздик 160 намуд), ҳайвонҳои хеле майда (1-1,5мм). Омeхтани ин гурeҳи ҳайвонҳо  аҳамияти калон дорад. Зеро онҳо бо як  қатор аломатҳо (мавxудияти ковокии якeмини тана, баъзе намудҳо  xудоxинса ва мавxудияти рeдаи оқиб ва сeрохии маъқад)  ба лӯндакирмҳо монанд, бо баъзе аломатҳо бошад ба турбеллярияҳо монанд (дар тарафи  шикамӣ мавxуд будани миxгонакҳо – барои ҳаракат  кардан, системаи  xудокунии протонефридиалӣ, монандии  аппарати xинсӣ, вале дар байни  инҳо намудҳои  xудоxинса низ ҳаст). ҳам дар баҳрҳо ва ҳам дар обҳои  ширин дучор мешаванд. Омeхтани шикаммиxгонҳо барои муайян кардани филогенияи  лӯндакирмҳо аҳамияти калон дорад. Онҳо алоқамандии лӯндакирмҳоро   бо турбеллярияҳо нишон медиҳанд.

Синфи лӯндакирмҳои ҳақиқӣ ё нематодаҳо
Нематодаҳо  яке аз синфҳои калонтарини  кирмҳо буда, зиёда аз  10 ҳазор намуди  онҳо тасвир карда шудааст (дар асл мувофиқи баъзе маълумотҳо то 500 ҳазор намуд).  Нематодаҳои  озод ҳаётгузаронанда дар тамоми рeи  замин паҳн шудаанд. Онҳо дар қаъри баҳрҳо, дар обҳои ширин  ва шeр,  дар хокҳои гуногун дучор мешаванд. Нематодаҳои озод ҳаётгузаронанда хеле майда то 1мм мешаванд, баъзе намудҳои  муфтхeр  низ  баъзан майда мешаванд, вале  аксарияташон то 20 – 40 см, баъзеашон  ҳатто  то  2 – 8 м  мешаванд. Онҳо муфтхeри паҳншудаи одам, ҳайвонҳои гуногун ва растаниҳо мебошанд. Ба муфтхўри одам дохил мешаванд:  аскарида, остриса, власоглав, трихина, ришта ва ғайраҳо.
         Сохти беруна. Бадан  дугшакл  ё ресмоншакл буда, дар ду канораш борик шудааст. дар буриши кeндалангӣ лeнда мебошад. Ба бандҳо xудо нашудааст, бо кутикула пeшида шуда, миxгонҳо надорад.
Халтаи  пeсту мушакӣ иборат аз кутикула, гиподерма  ва як қабат мушакҳои дарозрeя. Кутикула вазифаи муҳофизатиро иxро мекунад, инчунин дар танаи нематода ҳолати тургорро медорад. Дар зери кутикула гиподерма xойгир шудааст. Дар аксар нематодаҳо он иборат аз ҳуҷайраҳои  калони  эпидермалӣ. Дар сатҳи  дохилӣ гиподерма xои ғафсшударо дар шакли чор найча (навардча) ҳосил мекунад. Дар ду найчаи паҳлeгии  гиподерта найҳои xудокунӣ, дар найчаҳои тахтапушт ва шикамӣ бошад, торҳои асосии асаб мегузарад.
Бинобар дар лӯндакирмҳо мавxуд будани  танҳо мушакҳои дарозрeя ҳаракати онҳо  нисбат ба паҳнкирмҳо якхела мебошад. Онҳо фақат  танаи  худро бо ёрии мушакҳо қат карда метавонанд. Рост кардани тана на бо ёрии  мушакҳо,  балки дар натиxаи  фишори суюқии сатҳӣ ва қаишии кутикула ба амал меояд.
Ковокии бадан. Баъд аз халтаи пeсту мушакӣ  ковокии тана сар мешавад, ки дар он узвҳои дохилӣ (узви ҳозима ва системаи xинсӣ) xойгир шудааст. Ин ковокии якумини тана (схизосел) номида мешавад.
Ковокии якумини  тана  қисми нигоҳдошташудаи бластосел (бластулаи xанинӣ) мебошад. Схизосел бо суюқии  сатҳӣ пур  мебошад. Дар аксар намудҳои муфтхўр суюқии сатҳӣ кислотаҳои органикӣ (равғанӣ, валериановӣ  ва ғайраҳо) дорад, ки дар натиxаи таxзияи гликоген ҳосил шудааст.
Системаи  хунгард ва нафаскашӣ ба монанди паҳнкирмҳо нест.
Нафасгирии нематодаҳои дар рeда муфтхўрӣ кунанда ба нафасгирии дигар муфтхўрҳои рeда (мисол тасмакирмҳо) монанд, яъне дар инҳо бисёртар нафасгирии  анаэробӣ дида мешавад. Дар ин вақт энергияи  зарурӣ бо роҳи  таxзияшавии  гликоген бо таъсири  ферментҳо, ки дар натиxа ба ғайр аз кислотаҳои органикӣ ҳосил мешавад, гирифта мешавад. Дар вақти таxзияшавии  гликоген ба ғайр аз дигар моддаҳо  02 низ ҳосил мешавад, ки  муфтхўр аз ҳисоби он нафас мегирад. ҳосилшавии ин моддаҳо, ки муфтхўр аз танаи  худ берун мекунад, барои организми хexаин заҳрнок мебошад.
Системаи ҳозима. Даҳон дар қисми  пеши тана xойгир шуда,  6 – то лаб дорад (дар аскарида 3), ки дар онҳо пистонакҳои ҳискунанда xойгир шудааст. даҳон ба ҳалқ кушода мешавад, баъзан онро нодуруст сурхрeда меноманд. Баъд аз ҳалқ рeдаи миёна сар мешавад. Ғизоҳазмкунӣ дар нематодаҳо (аз паҳнкирмҳо  фарқ мекунад) пурра дохили ҳуҷайрагӣ буда, дар сатҳи рeдаи миёна мегузарад. Баъд рeдаи оқиб сар мешавад, ки он кeтоҳ мебошад.
Тарзи ғизогирии нематодаҳо гуногун. Аксар  нематодаҳои  озод ҳаётгузаронанда аз бактерияҳо ғизо мекунанд, баъзеашон дарранда. Намудҳои  муфтхўр баъзеашон аз маҳсулоти рӯда ғизо мекунанд (аскарида), баъзеашон ҳуҷайраи девораи рeдаро вайрон карда, ғизо мекунанд.
Системаи ихроҷ. Узви ихроҷи  нематодаҳо ғадудҳои пeстӣ мебошад, кадоме ки онҳо вазифаи  осморегулятсияро низ иxро мекунад. Дар аксар намудҳо протонефридия нест. Узви ихроҷ дар гиподерма xойгир шудааст. Дар аскарида  дар ғалтакҳои паҳлeии гиподерма ду найчаҳои ихроҷ мегузарад, ки оқибаш  руст мешавад. Ин найчаҳо ба пеши тана  омада ба тарафи шикамӣ қат мешавад ва бо найчаи  тоқаи кeтоҳ омехта шуда,  ба сeрохии ихроҷ кушода мешавад. Ба ғайр аз он вазифаи xудокуниро  ҳуҷайраҳои фагоситозӣ низ иxро мекунанд. Ин ҳуҷайраҳо   ситорашакл  буда,  дар ковокии бадан xойгир шудаанд (2, 3, 6 — то).
Системаи асаб ва узвҳои ҳис. Дар нематодаҳо системаи асаб дар гиподерма xойгир шудааст. Вай  иборат аз ҳалқаи  наздиҳалқӣ  (қисми пеши сурхрeдаро иҳота кардааст) ва торҳои асабии аз он бароянда. Аз ҳалқаи асабӣ ба пеш 6 – то асаб мебарояд, ба оқиб бошад якчанд торҳои  дарозрeя  (дар аскарида 6). Аз  инҳо торҳои шикамӣ нағз тараққӣ кардааст, ки дар ғалтаки шикамии  гиподерма xойгир шудааст.
Узвҳои ҳис дар нематодаҳо суст тараққӣ кардааст. ҳамчун узви ломиса пистонакҳо, папиллаҳо ва қилчаҳо хизмат мекунанд, ки асосан дар қисми  пеши тана xойгир шудаанд. Дар қисми  пеши тана – узви  ҳисси кимиёвӣ — амфидҳо xойгир шудааст. Узви биноӣ фақат дар баъзе  намудҳои озод ҳаётгузаронанда дида мешавад.
Дар натиxаи омeхтани сохти гистологии узвҳои гуногуни нематодаҳо маълум гардид,  ки ҳамаи узвҳои онҳо аз миқдори ками  ҳуҷайраҳои хеле калон ҳосил шудааст. Мисол, як  ё ду ҳуҷайраҳои калон ғадуди ихроҷро  ҳосил мекунад. Чор ҳуҷайраи фагоситарии калон узви ихроҷро пурра мекунад. Ё ин ки дар аскарида системаи  асаби  марказӣ ҳамагӣ аз 162  ҳуҷайра иборат аст ҳосилшавии ҳуҷайраи нав  дар нематодаҳо хеле  барвақт қатъ мешавад ва оянда дар тамоми ҳаёташ миқдори ҳуҷайраҳо як хел мемонанд.  Ин яке аз хусусиятҳои  муҳими нематодҳо мебошад (ин ба коловраткаҳо низ  хос). Аз ҳамин сабаб дар нематодаҳо  афзоиши ғайриxинсӣ ва эҳёкунии  (регенератсия) қисмҳои  гумшудаи  тана дида  намешавад.
Системаи xинсӣ. Нематодаҳо xудоxинса. Намудҳои хунсо  хеле кам. Дар инҳо диморфизми xинсӣ нағз намудор аст.  Xинси нарина хурд ва оқиби тана  каме  қатшуда мебошад. Xинси модина нисбатан калон ва оқибаш рост. Дар аскаридаи  модина  сeрохии xинсӣ дар тарафи шикамӣ дар қисми  пеши тана кушода мешавад. Дар наринаҳо  бошад дар назди сӯрохии  маъқад кушода мешавад. Узвҳои xинсӣ  нисбатан содда мебошад.
Узви ҷинсии модина дар аскарида xуфт мебошад. Он иборат аз як ҷуфт тухмдон (наи борики ресмоншакл), тухмгузарон ва насдлдон (наи нисбатан ғафси мушакӣ). Дар  наслдон бордоршавии тухм ва давраҳои  аввали тараққиёти xанин мегузарад. Наслдон бо наи тоқаи кeтоҳ — қин (влагалища) алоқаманд буда, бо воситаи он тухмгузорӣ ба амал меояд.
Узви  xинсии нарина одатан тоқа, вале баъзан xуфт мешавад. Он иборат аз тухмакдон, тухмакгузарон ва наи тухмакбарор, ки  бо сeрохии  xинсӣ ба рeдаи оқиб кушода мешавад. Қисми оқиби рeда ба клоака табдил ёфтааст, кадоме ки дар он узви муштарак xойгир шудааст.
Нутфаи нематодаҳо амёбашакл буда, ҳамчун амёбаҳои хурд  ҳаракат мекунад.
Тухми  нематодаҳо,  масалан аскарида бо xилди ғафс пeшида шуда,  муддати дароз дар  муҳити беруна нобуд намешавад. Дар трихина тараққиёти xанинӣ пурра дар наслдон мегузарад.  Бинобар он онҳо зиндазо, кирминаи пурра шаклёфта, таваллуд мекунанд. Дар бораи намояндагони асосии  синфи нематодаҳо мо дар  поён  сухан  меронем.
Нематодаҳои муфтхўрро ба якчанд гурўҳи экологӣ ҷудо мекунанд: 1). Геогелминтҳо. Намояндагони  ин гурўҳ як қисми даври ҳаёти худро  дар муҳити берун аз организм мегузаронанд; 2). Биогелминтҳо. Намояндагони ин гурўҳ инкишофи худро пурра дар организми хўҷаин мегузаронанд. Онҳо тамоман ба муҳити беруна намебароянд.
                      Нематодаҳо —  муфтхeри одам ва ҳайвонот
Намуди муҳимтарини аҳамияти патогенӣ дошта – аскаридаи одам – Ascaқis lғmӣқicoides мебошад. Заҳролудшавӣ дар натиxаи  сабзавоту меваҳоро нашуста хeрдан, оби наxeшидаро нeшидан ба амал меояд. Ғайр аз он тухми аскарида бо воситаи пашшаҳо, нонхўракҳо паҳн карда мешавад. Барои тараққиёти тухми аскарида  муҳити оксигендор лозим  аст. Бинобар он тухм дар рeдаи  инсон тараққӣ намекунад. Барои тараққиёти  оянда  тухм бояд ба  замини нам (боғ, майдон…) фаромаданаш лозим. Тараққиёти тухм дар ҳарорати 240 с — 10-15 рeз, дар  150 с — 40- 45 рeз  давом мекунад. Тухми аскарида  хеле тобовар мебошад (то 5 — 6 сол). Тухме, ки  кирминаи шаклёфта дорад, бо воситаи  хeроки ифлос ба наи ҳозимаи одам фаромада, дар рeда  аз тухм кирмина  мебарояд. Кирмина  девораи рeдаро парма карда ба хун мегузарад, баъд бо xараёни хун ҳаракат карда, кирмина ба рагҳои xигар,  бо воситаи xигар ба дил, аз он бо воситаи  артерияи  шуш то капиллярҳои шуш меояд. Кирминаҳо баъд бо воситаи  алвиолаҳои шуш ба бронхея, аз он ба трахея ва ковокии  даҳон меоянд. Мигратсияи кирминаҳо 7 -15 рeз давом мекунад. Ба воситаи оби даҳон кирмина аз нав фурe бурда шуда,  ба рeда меояд. Танҳо ҳамин гуна  кирминаи мигратсиякарда  дар рeда монда, ба болиғ табдил меёбад, зеро ки барои кирмина  02 – и озод зарур аст. Ин гуна  мигратсияи кирмина ба дигар нематодаҳои муфтхўр  низ хос аст.
Мигратсияи  кирминаҳо ва дохилшавии онҳо ба  алвиолаҳои шуш зарари калон меорад. Ин ба  касалии варами шуш (пневмания) оварда мерасонад. Баъзан кирминаи аскарида аз капиллярҳои шуш ба  гардиши  калони хун гузашта, аз он ба майна, чашм ва дигар узвҳо омада, ба болиғ табдил меёбад.
Аҳамияти патогении аскарида хеле бисёр. Ин хусусан дар байни бачагони  хурдсол  васеъ паҳн шудааст. Дар  вақти аскаридоз вайронии  ҳозима, дарди рeда, дарди сар, суст шудани қобилияти корӣ ва ғайраҳо мушоҳида карда мешавад.
Баъдан дар   рeда миқдори  зиёди аскарида xамъ шуда роҳи хeрокро мегирад. Дар вақти аскаридоз одам аз моддаҳои заҳрноке, ки  муфтхўр xудо мекунад, заҳролуд мешавад. Ин барои  бачаҳо хеле хавфнок мебошад. Кори системаи  асабро  вайрон мекунад.
Мубориза ба муқобили ин касалӣ: риоя кардан ба тозагӣ, охлоти одамро ба майдонҳо напартофтан… Касалии аскаридозро ба воситаи доруҳои зиддигелминтӣ муолиҷа мекунанд. Ба ғайр аз ин, ба муқобили аскаридоз муолиҷаи оксигениро низ истифода мебаранд. Масалан, ба рўдаи инсон бо роҳи сунъӣ оксиген равон мекунанд, ки ин боиси фавти аскаридаҳо мегардад, зеро ки онҳо дар муҳити беоксиген зиндагӣ мекунанд.
Аз рeи паҳншавии касалии аскаридоз  собиқ Иттиҳоди Шуравӣ ба 13 минтақа тақсим карда  мешуд, ки Тоxикистон ва Кавказ ба минтақаи 9 – ум дохил мешавад.
Мўқиллаи (власоглав) одам ё хлыстовик – Tқichocephalғs  tқichiғқғsдар кeррeда  ва  баъзан дар рўдаи ғафси инсон муфтхўрӣ карда, сабаби вайроншавии ҳазми хўрок, камхунӣ ва баъзан апендисит мешавад.  Ранги кирм сафедча, силиқ , нарина — 30 – 40 мм, модина то 50 мм. Хусусияти характернокаш он аст, ки қисми пеши тана мўйшакли дароз шуда,  ба воситаи он муфтхўр   ба пардаи луҳобии рeда  чуқур дохил мешавад. Номи кирм аз ҳамин ҷо гирифта  шудааст. Тухми  мўқилла  танҳо дар муҳити беруна (дар об ё замини нам) тараққӣ мекунад. Тараққиёти  тухм  дар ҳарорати 28 – 300С – 28 рeз, 200С – 57 рeз давом карда, аз он кирмина ҳосил мешавад, ки он қобилияти сироят кардан пайдо мекунад.  Сироятёбӣ дар вақти оби наxeшонидаро нeшидан, меваҳоро нашуста хeрдан ба  амал меояд.
Кирминаи  мўқилла  дар хун мигратсия  накарда, аз рeда ба кўррeда меояд ва пас аз як моҳ болиғ мегардад. Дар кeррeда зиндагӣ карда, дар он варам, инчунин барxастагии кирмшаклро  ба вуxуд меорад.  Касалии трихосефалез ҳам монанди аскаридоз ба системаи асаби одами бемор таъсир мекунад. Нест кардани мўқилла аз организм хеле душвор аст, зеро ки ба воситаи пеши бадан гуё девори рўдаро «дўхта» зиндагӣ мекунад. Барои нест кардани мўқилла доруи пурқувват – «осарсол» истифода бурда мешавад.
Трихинаи спиралӣ –дар каломуш, хук, баъзан дар одам муфтхўрӣ мекунад. Модина 3- 4мм, нарина 1,6 мм. Трихина ба гурўҳи биогелминтҳо дохил мешавад, чунки ҳаёташ пурра дар организми хўҷаин мегузарад.
Инкишофи  трихина  бе ивазшавии хexаин, вале бо xойивазкунии xои муфтхўр  (трихинаи рeдагӣ  ва  мушакӣ) дар ҳамон як хexаин ба амал меояд.  Каломуш, хук, одам дар натиxаи гeшти  заҳролудшударо,  ки дар таркибаш  капсула бо кирминаи трихина дорад, хeрдан заҳролуд мешавад. Дар меъда  аз капсула кирмина баромада, ба рeдаи борик мегузарад ва дар он xо  ба ворсинкаҳои пардаи луҳобӣ дохил шуда, бо тезӣ (баъд аз 2- 3 рeз) болиғ мешавад. Трихинаи болиғ дар одам  ҳамагӣ 1 – 2 ҳафта зиндагӣ мекунад. Модинаи трихина 3-4 мм, нарина 1,5 мм мебошад. Онҳо ба бофтаи рўда даромада, ба афзоиш сар мекунанд. Дар ин вақт наринаҳо модинаҳоро бордор карда нобуд  мешаванд.  Модинаҳо бошад кирминаҳои бисёре (ҳар як модина зиёда аз 1500 кирмина) таваллуд мекунад. Кирминаҳо  хеле майда – 0,1мм. Онҳо ба xараёни хун гузашта ба тамоми тана  паҳн мешаванд. Аз рагҳои хун  кирмина ба  мушакҳои  гуногун: диафрагма, гартан, гардан, чашм, пой ва ғайраҳо дохил мешавад. Дар он xо онҳо   0,5мм калон шуда, баъд аз ду ҳафта ба спирал печида, бо капсулаи оҳакӣ  пeшида мешавад, ки шакли лимонро дорад. Дар ҳамин ҳолат кирминаи  трихина дар мушаки хexаин  то мурданаш мемонад. Барои инсон аз ҳама хавфнок, зинаи дар мушакҳо мавҷуд  будани трихина мебошад. Агар дар мушакҳо ин муфтхўрҳо бошанд, мушакҳо дард мекунанд ва агар дар чашм ҷой гиранд, одам кўр мешавад.  Ҳангоми  ҳамин гуна  гeштро  дигар ҳайвонҳо (каломуш, хук) хeрдан, дар меъдаи онҳо кирмина аз капсула баромада, тараққиёти худро давом медиҳад. Дар натиxаи  муфтхўрӣ кардани  трихина одам ба касалии трихиноз дучор мешавад.
Пешгирии ин касалӣ аз назар гузаронидани  гeшти хук, нағз пухта хeрдани он мебошад.
Киxxаи кeдакон  (остритса) – Enteқoӣiғs  veқmicғlaқis   бисёртар дар бачагон дир қисми поёнии рeдаи  борик, кeррeда ва изофаи кирмшакл (аппендисит)  муфтхўрӣ мекунад. Кирми сафеди майда (5 – 10 мм), ба миқдори зиёд дучор мешавад. Баъд аз бордоршавӣ  модина дар назди сeрохии маъқад баромада, тухм мегузорад. Дар ин вақт хориш ба амал меояд. Ба ҳисоби миёна  як модина  то 11 ҳазор тухм мегузорад. Тухмҳои майда бо осонӣ васеъ паҳн мешавад. Вай  дар либос, парта, пол ва ғайраҳо мемонад.
Бинобар он роҳи асосии  пешгирӣ кардани касалии энтеробиоз ин риоя кардани  гигиенаи шахсӣ ва  тозагӣ  мебошад.
Каxсари рeдаи 12- ангушта  ё анкилостома — Ancilostoma dyodennela-  кирми майда (модина — 10 -18мм), ранги сурхча дорад. Сўрохии даҳон калон буда, ба тарафи шикам равон шудааст. Аз ҳамин сабаб, номи муфтхўр каҷсар мебошад. Анкилостома  муфтхўри рeдаи борики инсон мебошад. Эпителияи рeдаро мехeрад ва хунро  мемакад. Тухм  бо наxосати бемор баромада,  дар хоки нам тараққӣ мекунад ва дар стадияи  кирминагӣ ба одам мегузарад. Онҳо аввал ба хун, аз он xо ба шуш ва бо роҳҳои нафасгирӣ то гулe мерасанд. Пас аз ин онҳоро  одам ба воситаи  луоби даҳон фурe бурда, дар охир  онҳо дар рeдаи борик сукунат мегиранд. Дар xойҳои нам байни аҳолии  қишлоқ, дар шахтаҳо, нақбҳо,  заводҳои хиштпазӣ паҳн шудааст. дар ИДМ дар Закавказҳе, Осиёи Миёна ва Шарқи Дур  дучор мешавад. Дар вақти касалии анкилостомоз камхунӣ, сарчархзанӣ, камқувватӣ, варамҳо мушоҳида карда  мешавад.
Ришта – Dқacғncғlғs medinensia дар давраи  болигӣ дар одам  муфтхўрӣ мекунад. Аз дигар нематодаҳо бо он фарқ мекунад, ки даври   тараққиёти он бо ивазшавии  хexаинҳо мегузарад.
Дар одам модина то 100см дарозӣ дорад.  Фарди  нарина  нисбатан хурд – 2 см. Дар одам  ёфт  нашудааст. Бисёр вақт  дар пeсти пой xои шахшуда пайдо мешавад, баъд  ин  xо сeрох шуда, дар он  лeндаи кирм намуддор мегардад. Дар ҳамин ҳолат  ришта кирминаҳои   бисёре таваллуд мекунад. Дар вақти ин одам  пояшро шустан ба об кирминаҳои бисёр мефарояд. Ин кирминаҳоро сиклоп фурe мебарад. Дар танаи  сиклоп кирмина расиш карда то 1мм  мешавад. Дар вақти обро наxeшонда хeрдан одам сиклопи дар танааш кирминаи ришта доштаро фурe  мебарад. Баъд кирмина миграсия карда  аз меъда  то клетчаткаи зери  пeсти  пой меояд. Ришта дар тропика ва субтропика, Эрон, ҳиндустон, Африкаи тропикӣ паҳн шудааст. Пештар ришта дар Осиёи Миёна  низ васеъ паҳн шуда буд, вале дар натиxаи ба муқобили он  мубориза бурдан (сохтани қубурҳои обгузар, дар обанборҳо пойро  нашустан, оби наxeшидаро нанўшидан ва ғ.) ришта дар Осиёи Миёна ҳанeз дар солҳои 30 – ум  тамоман нест карда шудааст.
Нематодаҳо – муфтхeри растаниҳо.  Нематодаҳо ғайр аз одам ва ҳайвонҳо ба  растаниҳо низ зарари калон   меоранд. Дар Тоҷикистон зиёда аз 150 намуди нематодаҳои  муфтхўр  муайян карда шудааст, ки қариб 50 намуди онҳо муфтхўри растаниҳо мебошанд. Мисол, нематодаи лаблабу,  нематодаи гандум,  нематодаи пиёз  ва  ғайраҳо. Ба касалиҳои нематодӣ ҳамаи навъҳои пахта  сироят меёбанд. Нематодҳо инчунин ба растаниҳои лимў, ангур, зироатҳои сабзавотӣ, шаҳтути заминӣ ва гулу растаниҳои ороишӣ низ зарар меоранд. Инҳо кирмҳои  майда буда, бе ивазкунии хexаин тараққӣ мекунанд. Онҳо дар бофтаҳои растаниҳо муфтхўрӣ карда, якчанд насл  медиҳанд. Баъзан дар растаниҳо галлаҳо (барxастагиҳо) ҳосил мекунанд. Нематодаҳо дар решаи растаниҳо касалиҳои вирусиро низ паҳн мекунанд.
Филогенияи типи лӯндакирмҳо
То вақтҳои охир пайдоиши лӯндакирмҳо аниқ ҳал карда нашуда буд ва фикри  олимон доир ба ин масъала гуногун буд. Фақат дар вақтҳои охир дар натиxаи  боз ҳам чуқуртар  омeхтани ин ҳайвонҳо муайян карда шуд, ки ҳамаи лӯндакирмҳо аз xиҳати филогенетикӣ бо кирмҳои миxгонӣ  алоқаманд мебошанд.
Дар ҳақиқат ҳам  баъзе аломатҳои турбеллярияҳо дар лӯндакирмҳо дида мешавад. Мисол, дар коловраткаҳои дараxаи паст ва шикаммиxгонҳо дар баъзе қисмҳои  бадан  миxгонҳо нигоҳ дошта шудааст. Дар онҳо узви xудокунӣ —  протопефридияҳо мебошад. Системаи асаби нематодаҳо ва шикаммиxгонҳо ба сохти системаи  асаби кирмҳои  миxгонӣ  монанд мебошад. ҳалқи лӯндакирмҳои  дараxаи паст ба ҳалқи турбеллярияҳои рострeда монанд мебошад Сохти системаи xинсӣ (агар xудоxинсагии онҳоро ба назар нагирем) – и бисёр намудҳои  лӯндакирмҳо ба турбеллярияҳо монанд. ҳамин тариқ, кирмҳои миxгониро авлоди лӯндакирмҳо шуморидан мумкин  аст (ба ин асосҳои бисёр  ҳаст).
Фарқи асосии лӯндакирмҳо аз турбеллярияҳо мавxуд будани  ковокии танаи якумин ва рeдаи оқибу сeрохии маъқад мебошад. Вале   ин натиxаи  эволютсия  буда, барои қабул кардани назарияи пайдоиши лӯндакирмҳо монеъгӣ намерасонад. Дар баъзе турбеллярияҳои  рострeда дар паренхима xойҳои холигии  (лакунҳо) калон ҳаст, ки дар он  инфузорияҳои  муфтхўр озодона шино мекунанд. Васеъшавӣ ва якxояшавии  лакунҳо ба ҳосилшавии  ковокии танаи якумин оварданаш мумкин  аст.
Вале дар сохти синфҳои алоҳидаи лӯндакирмҳо нисбат ба турбеллярияҳо фарқи куллӣ дида мешавад. Мисол, танаи  лӯндакирмҳо бо кутикулаи  мустаҳкам пeшида шуда, миxгонҳо  надорад. Дар нематодаҳо ва коловраткаҳо таркиби ҳуҷайраҳо доимӣ мебошад. Дар нематодаҳо дар системаи асаб ҳалқаи назди ҳалқӣ ҳосил  мешавад, ба xои  протонефридияҳо найчаҳои ихроҷи пайдоиши пeстӣ дошта ҳосил мешавад.
Вале  ҳамаи  ин фарқиятҳо ба узвҳо ва бофтаҳои  алоҳида тааллуқ дошта, ба сохти умумии  лӯндакирмҳо дахл надорад.
Шeъбаи зоология, ки  кирмҳои паразитиро меомeзад, гелминтология номида мешавад
Олимони советӣ дар омeхтани кирмҳои  муфтхўр ба муваффақиятҳои хеле калон соҳиб гардидаанд. Дар собиқ Иттиҳоди Шeравӣ омeхтани кирмҳои  муфтхўр  ва коркарди мубориза ба муқобили онҳо аз рeи нақша ба роҳ монда шудааст. Дар мамлакат нуқтаҳои гелминтологӣ, диспансерҳо, поликлиникаҳо, истгоҳҳои санитарӣ – эпидимиологӣ ташкил карда шудааст.
 Саволҳо  барои  такрор  ва  мустаҳкамкунӣ
1. Аломатҳои хоси лӯндакирмҳоро  баён кунед.
2. Синфҳои типи лӯндакирмҳо ва намояндагони онҳоро номбар кунед .
3. Аломатҳои хоси синфи  шикаммиxгонҳоро  номбар кунед.
4. Намудҳои муфтхeри нематодаҳоро дар одам номбар кунед.
5. Сохти аскаридаи одамро фаҳмонед.
6. Бластосел чист ?
7. Фарқи системаи ҳозимаи  лӯндакирмҳо аз паҳнкирмҳо дар чист ?
8. Нафасгирии нематодаҳои дар рeда муфтхўрӣ кунанда чӣ тавр мегузарад ?
9. Фарқи узви ихроxи  лӯндакирмҳо аз паҳнкирмҳо дар чист ?
10. Барои чӣ дар нематодаҳо афзоиши  ғайриxинсӣ  ва эҳёкунии қисмҳои гумшудаи бадан дида намешавад ?
11. Кадом намуди нематодаҳоро дар Тоxикистон медонед ?
12. Афзоиш ва тараққиёти аскаридаи одамро  фаҳмонед.
13. Сабабҳои паҳншавии касалии аскаридоз ва роҳҳои пешгирии онро фаҳмонед.
14. Афзоиш ва тараққиёти трихинаи спиралӣ чӣ тавр мегузарад ?
15. Афзоиш ва тараққиёти киxxаи кeдакон ва риштаро баён кунед.

Типи лӯндакирмҳо ё якумин ковокидорҳо: 98 комментариев

  • в
    Permalink

    Hello there I am so delighted I found your weblog, I really found you by accident,
    while I was looking on Yahoo for something else, Regardless I
    am here now and would just like to say many thanks for a incredible post and a all round thrilling blog (I also
    love the theme/design), I don’t have time to look over it all at the moment but I
    have saved it and also added your RSS feeds, so when I have time
    I will be back to read a lot more, Please do keep up the fantastic work.

    Ответ
  • в
    Permalink

    you’re in point of fact a excellent webmaster. The web site loading velocity is
    incredible. It kind of feels that you are doing any distinctive trick.
    Moreover, The contents are masterwork. you have done a fantastic task in this matter!

    Ответ
  • в
    Permalink

    With havin so much written content do you ever run into any
    problems of plagorism or copyright violation? My site has a lot of
    exclusive content I’ve either created myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up
    all over the web without my permission. Do you know any techniques to help stop content from being stolen? I’d definitely appreciate it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    hello there and thank you for your information – I have definitely picked up
    anything new from right here. I did however expertise a few
    technical points using this site, as I experienced to reload
    the website many times previous to I could get it to load properly.
    I had been wondering if your web host is OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will sometimes affect your placement in google and could damage your
    high-quality score if ads and marketing with Adwords.
    Anyway I am adding this RSS to my email and can look out for a lot more of your respective exciting content.
    Make sure you update this again soon.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I would like to thank you for the efforts you’ve put in penning this blog.
    I’m hoping to view the same high-grade content by you
    in the future as well. In truth, your creative writing abilities
    has motivated me to get my own website now 😉

    Ответ
  • в
    Permalink

    I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great.

    I don’t know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

    Ответ
  • в
    Permalink

    We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community.
    Your website provided us with valuable info to work on. You’ve
    done an impressive job and our entire community will be grateful to you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Heya! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard work due to no backup.
    Do you have any solutions to stop hackers?

    Ответ
  • в
    Permalink

    I do not know if it’s just me or if perhaps everybody else encountering issues with your website.
    It appears as if some of the written text within your posts
    are running off the screen. Can someone else please comment and let me
    know if this is happening to them too? This could be a issue with my browser because I’ve had this happen before.
    Thank you

    Ответ
  • в
    Permalink

    I will right away take hold of your rss feed as I can not find your email subscription link or e-newsletter service.

    Do you have any? Please allow me know so that I may just subscribe.
    Thanks.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for every other fantastic post. The place else may just anyone get that type
    of information in such a perfect way of writing? I’ve a presentation subsequent week, and I am on the
    look for such information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Ahaa, its good dialogue on the topic of this piece of writing at
    this place at this blog, I have read all that, so at this time me also commenting here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I have been browsing online more than 3 hours today, yet I never found
    any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me.

    In my view, if all webmasters and bloggers made good
    content as you did, the internet will be much more useful than ever before.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow that was unusual. I just wrote an extremely long comment but after I clicked submit my comment didn’t show up.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Regardless, just
    wanted to say excellent blog!

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s genuinely very difficult in this busy life to listen news
    on TV, so I only use web for that purpose, and take the most up-to-date
    news.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up, I log on to your blogs on a regular
    basis. Your humoristic style is witty, keep doing what you’re doing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An outstanding share! I have just forwarded this onto a coworker who has been doing a little homework
    on this. And he actually bought me dinner simply because I
    discovered it for him… lol. So allow me to reword this….
    Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending time to talk about this matter here on your
    site.

    Ответ
  • в
    Permalink

    constantly i used to read smaller articles or reviews that
    as well clear their motive, and that is also happening with this post which I am reading at this time.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there! This is kind of off topic but I need some guidance from an established blog.
    Is it hard to set up your own blog? I’m not very techincal
    but I can figure things out pretty quick. I’m thinking about creating my own but I’m not sure
    where to begin. Do you have any points or suggestions?
    Cheers

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am now not certain the place you’re getting your information, but great topic.
    I must spend some time finding out more or figuring out more.
    Thank you for excellent info I was looking for this info for my mission.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent goods from you, man. I’ve understand your
    stuff previous to and you are just extremely excellent.
    I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you’re saying and the way in which
    you say it. You make it enjoyable and you still
    take care of to keep it sensible. I cant wait to read far more from you.

    This is actually a tremendous website.

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up to every , for the reason that I am really keen of reading this weblog’s post to be updated daily.

    It contains fastidious information.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I all the time emailed this weblog post page to all my contacts,
    as if like to read it afterward my contacts will too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Wow! At last I got a blog from where I know how to actually take useful information concerning my study and knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! Do you use Twitter? I’d like to follow you
    if that would be ok. I’m absolutely enjoying your
    blog and look forward to new updates.

    Ответ
  • в
    Permalink

    You could definitely see your expertise in the work you write.
    The arena hopes for more passionate writers such as you who aren’t afraid to mention how they believe.
    Always go after your heart.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks for your marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you can be
    a great author.I will always bookmark your blog and will come
    back someday. I want to encourage continue your great writing,
    have a nice morning!

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I’ve
    found It absolutely helpful and it has helped me out loads.
    I am hoping to contribute & help other customers like its aided me.

    Good job.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thank you for every other great article. Where else may anyone get that kind of info
    in such an ideal approach of writing? I have a presentation next week,
    and I’m on the look for such info.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Nice weblog here! Additionally your web site loads
    up fast! What host are you the usage of? Can I get your affiliate link to your host?
    I want my web site loaded up as fast as yours lol

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hurrah! After all I got a web site from where I be capable of truly obtain valuable information regarding my study and knowledge.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello There. I found your blog the use of msn. This is an extremely smartly written article.
    I will be sure to bookmark it and come back to read more
    of your helpful information. Thanks for the post.
    I’ll certainly return.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I am genuinely delighted to read this web site posts
    which consists of lots of useful facts, thanks
    for providing these data.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Spot on with this write-up, I honestly think this amazing site needs much more attention. I’ll probably
    be returning to read more, thanks for the info!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I absolutely love your blog and find a lot of
    your post’s to be precisely what I’m looking for. Would you offer
    guest writers to write content for you personally?
    I wouldn’t mind composing a post or elaborating on a number of the subjects you write in relation to here.
    Again, awesome web log!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Every weekend i used to pay a quick visit this web page, for the
    reason that i want enjoyment, for the reason that this this
    web page conations genuinely fastidious funny data too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi, I do think this is an excellent web site. I stumbledupon it 😉 I will
    return yet again since I book-marked it. Money
    and freedom is the best way to change, may
    you be rich and continue to help other people.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Incredible! This blog looks just like my old one! It’s on a entirely different topic but it has pretty much the same layout and design. Excellent choice of colors!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I in addition to my buddies have been looking at the nice strategies from your web site then at once got a terrible feeling I never thanked you for those strategies. All the people were totally thrilled to learn all of them and already have undoubtedly been tapping into those things. I appreciate you for turning out to be really considerate as well as for using this kind of smart guides most people are really desperate to understand about. My personal honest apologies for not expressing gratitude to sooner.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Helpful information. Lucky me I discovered your web site accidentally, and I’m stunned why this twist of fate did not happened in advance! I bookmarked it.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Quality content is the secret to interest the viewers to
    pay a quick visit the site, that’s what this
    web page is providing.

    Ответ
  • в
    Permalink

    My developer is trying to convince me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the costs.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on a number of websites for about a year and am nervous about switching
    to another platform. I have heard very good things
    about blogengine.net. Is there a way I can import all my wordpress posts into
    it? Any help would be really appreciated!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Greetings! Very useful advice in this particular article!
    It is the little changes which will make the greatest changes.
    Thanks a lot for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    I blog quite often and I seriously appreciate your content.
    Your article has truly peaked my interest. I’m going to
    bookmark your blog and keep checking for new information about once per
    week. I subscribed to your Feed as well.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello there! This post couldn’t be written any better!

    Reading through this post reminds me of my previous roommate!
    He constantly kept preaching about this. I am going to forward this post
    to him. Pretty sure he will have a great read. I appreciate you for sharing!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Thanks in support of sharing such a good opinion, piece of
    writing is good, thats why i have read it entirely

    Ответ
  • в
    Permalink

    If you want to improve your know-how simply keep visiting this website and be updated with the hottest information posted here.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I always emailed this web site post page to all my associates, because if
    like to read it next my links will too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I blog often and I truly appreciate your content. This great article has truly peaked my interest.
    I am going to bookmark your website and keep checking for new details about once
    per week. I subscribed to your RSS feed too.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Awesome things here. I’m very satisfied to see your post.

    Thank you a lot and I am looking forward to contact you.

    Will you kindly drop me a e-mail?

    Ответ
  • в
    Permalink

    What’s up to all, how is all, I think every one is getting more from this web site, and your views are fastidious for new users.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey just wanted to give you a quick heads up. The
    words in your post seem to be running off the screen in Safari.
    I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with web browser
    compatibility but I thought I’d post to let you know.
    The design and style look great though! Hope you get the problem solved soon. Many thanks

    Ответ
  • в
    Permalink

    I read this piece of writing fully on the topic of the
    resemblance of latest and previous technologies, it’s remarkable article.

    Ответ
  • в
    Permalink

    When someone writes an article he/she keeps the thought of a user in his/her mind that how a user can understand it.
    So that’s why this paragraph is outstdanding. Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi there, this weekend is pleasant in support of me, since this occasion i am reading this impressive informative article here at my home.

    Ответ
  • в
    Permalink

    We are a group of volunteers and opening a brand new scheme in our community.

    Your website provided us with helpful information to work on. You’ve
    performed a formidable activity and our whole group shall be grateful to you.

    Ответ
  • в
    Permalink

    When someone writes an piece of writing he/she
    retains the plan of a user in his/her mind that
    how a user can know it. Thus that’s why this article is perfect.
    Thanks!

    Ответ
  • в
    Permalink

    An interesting discussion is definitely worth comment.

    I do think that you should publish more about this issue, it may
    not be a taboo subject but usually people don’t discuss such issues.

    To the next! Best wishes!!

    Ответ
  • в
    Permalink

    Do you have a spam problem on this website; I also am a
    blogger, and I was wondering your situation; many of us have developed some nice procedures
    and we are looking to exchange strategies with other folks, please shoot me an email if interested.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hey there just wanted to give you a quick heads up. The words in your post seem to be running
    off the screen in Chrome. I’m not sure if this is a formatting
    issue or something to do with web browser compatibility
    but I figured I’d post to let you know. The style and design look great
    though! Hope you get the problem resolved soon. Kudos

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hi! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing months of hard work due to no backup.
    Do you have any methods to prevent hackers?

    Ответ
  • в
    Permalink

    excellent issues altogether, you simply received a new reader.

    What might you suggest in regards to your publish that you simply made a few
    days ago? Any certain?

    Ответ
  • в
    Permalink

    Pretty section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts.

    Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I like what you guys tend to be up too. Such clever work and reporting!
    Keep up the fantastic works guys I’ve incorporated you guys to my own blogroll.

    Ответ
  • в
    Permalink

    It’s an amazing post in support of all the web visitors; they will get advantage from it I am sure.

    Ответ
  • в
    Permalink

    Hello colleagues, how is all, and what you wish for to say about this piece of writing,
    in my view its truly awesome in support of me.

    Ответ
  • в
    Permalink

    I’d like to thank you for the efforts you’ve put in penning
    this website. I am hoping to see the same high-grade blog posts by you in the future as well.
    In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my very own website now 😉

    Ответ
  • в
    Permalink

    Excellent goods from you, man. I have understand
    your stuff previous to and you’re just extremely great.
    I actually like what you’ve acquired here, really like
    what you’re saying and the way in which you say it.
    You make it entertaining and you still care for to keep it smart.

    I cant wait to read far more from you. This is actually a wonderful website.

    Ответ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *